Trong bối cảnh kinh tế thế giới đang bước vào giai đoạn chuyển đổi mạnh mẽ dưới tác động của công nghệ, đặc biệt là trí tuệ nhân tạo, Nga đang đặt vấn đề đào tạo và phát triển nguồn nhân lực lên vị trí trung tâm trong chiến lược phát triển dài hạn. Ngày 25/12, Tổng thống Nga Vladimir Putin đã chủ trì cuộc họp của Hội đồng Nhà nước, tập trung thảo luận về đào tạo nguồn nhân lực cho nền kinh tế Nga, qua đó cho thấy rõ ưu tiên của Điện Kremlin trong việc chuẩn bị cho những thay đổi sâu sắc của thị trường lao động trong thập niên tới.
Cuộc họp diễn ra trong bối cảnh nước Nga đang đối mặt với những thách thức kép: một mặt là nhu cầu duy trì tăng trưởng và sức cạnh tranh của nền kinh tế, mặt khác là sự bùng nổ của các công nghệ mới có khả năng làm thay đổi cấu trúc việc làm truyền thống. Theo phóng viên TTXVN tại Moskva, các vấn đề về lực lượng lao động, sự phát triển của công nghệ trí tuệ nhân tạo và việc điều chỉnh hệ thống giáo dục cho phù hợp đã được đặc biệt chú trọng. Bên cạnh đó, việc tái cấu trúc hệ thống giáo dục nghề nghiệp thường xuyên cũng như vai trò của người sử dụng lao động trong việc phát triển nghề nghiệp cho nhân viên được xem là những nội dung then chốt cần được giải quyết đồng bộ.
Trí tuệ nhân tạo và những thách thức đối với thị trường lao động
Phát biểu tại cuộc họp, Tổng thống Vladimir Putin nhấn mạnh rằng 10–15 năm tới sẽ là giai đoạn bùng nổ công nghệ lớn nhất trong lịch sử nhân loại. Theo ông, trí tuệ nhân tạo sẽ dần thay thế lao động phổ thông, cũng như đảm nhiệm nhiều công việc vốn do con người thực hiện trong các lĩnh vực như thương mại bán buôn, tài chính và quản lý hành chính nhà nước. Nhận định này phản ánh một cái nhìn thực tế về xu thế toàn cầu, nơi mà tự động hóa và AI đang ngày càng can thiệp sâu vào mọi khâu của chuỗi giá trị kinh tế.
Tuy nhiên, sự phát triển của AI không chỉ mang lại nguy cơ mất việc làm ở một số lĩnh vực, mà đồng thời mở ra nhu cầu lớn về nguồn nhân lực chất lượng cao trong các ngành mới. Tổng thống Putin cho rằng trong tương lai gần, nhân lực sẽ được săn đón mạnh mẽ trong các lĩnh vực như sản xuất công nghệ cao, công nghệ thông tin, truyền thông, giáo dục, cũng như các hoạt động chuyên nghiệp, khoa học và kỹ thuật. Chính vì vậy, Nga cần xây dựng trước các phương pháp tiếp cận mang tính hệ thống để giải quyết những thách thức mà AI đặt ra, không chỉ ở cấp liên bang mà còn tại từng khu vực, địa phương.
Một thực tế đáng chú ý khác được nêu ra tại cuộc họp là tỷ lệ thất nghiệp ở Nga hiện đã giảm xuống mức thấp kỷ lục, chỉ còn 2,2%. Dù vậy, trong vòng 7 năm tới, nền kinh tế Nga vẫn cần thêm khoảng 12,2 triệu người tham gia vào thị trường lao động thông qua việc phân bổ lại cơ cấu việc làm. Điều này cho thấy vấn đề không nằm ở số lượng lao động, mà ở sự phù hợp giữa kỹ năng của người lao động với nhu cầu thực tế của nền kinh tế trong bối cảnh công nghệ thay đổi nhanh chóng.
Tổng thống Putin nhấn mạnh rằng các công nghệ mới đòi hỏi phải xem xét lại toàn bộ các chương trình đào tạo hiện có, phát triển những phương pháp giảng dạy mới, đồng thời triển khai các chương trình đào tạo lại quy mô lớn cho giáo viên ở tất cả các cấp học. Theo ông, điều quan trọng là không được đánh mất nền tảng cốt lõi của hệ thống giáo dục, bao gồm việc phát triển tư duy độc lập, sáng tạo và kỹ năng phân tích ở học sinh, sinh viên. Đây cũng là yếu tố then chốt giúp người học có khả năng đánh giá một cách phê phán các đề xuất do AI tạo ra, thay vì phụ thuộc hoàn toàn vào công nghệ.
Giáo dục nghề nghiệp và vai trò của doanh nghiệp
Tại cuộc họp, Chủ tịch Ủy ban “Nhân sự” thuộc Hội đồng Nhà nước Nga, đồng thời là Thống đốc vùng Kaluga, ông Vladislav Shapsha, đã cung cấp thêm những số liệu đáng chú ý về xu hướng lựa chọn nghề nghiệp của giới trẻ Nga. Theo ông, hiện nay hơn 60% học sinh Nga lựa chọn con đường sự nghiệp ngay sau khi tốt nghiệp lớp 9 và nhìn thấy tương lai của mình trong các công việc phổ thông. Xu hướng này phản ánh nhu cầu thực tế của một bộ phận lớn thanh thiếu niên, đồng thời cũng cho thấy vai trò ngày càng quan trọng của hệ thống giáo dục nghề nghiệp trong việc cung cấp lao động cho nền kinh tế.
Chính từ nhu cầu của người học và yêu cầu phát triển của nền kinh tế, dự án “Chuyên nghiệp hóa” đã được hình thành theo chỉ thị của Tổng thống Putin. Dự án này hướng tới việc gắn kết chặt chẽ giữa cơ sở đào tạo và doanh nghiệp, qua đó bảo đảm người học được trang bị những kỹ năng sát với thực tế sản xuất, kinh doanh. Hiện nay, hơn 500 cụm giáo dục và công nghiệp đã được thành lập tại 86 khu vực trên khắp nước Nga, liên kết khoảng 1.500 trường cao đẳng với hơn 2.500 doanh nghiệp đối tác.
Theo kế hoạch, đến năm 2030, sẽ có thêm khoảng 4.000 doanh nghiệp tham gia chương trình “Chuyên nghiệp hóa”. Mục tiêu cuối cùng là đào tạo được 1 triệu chuyên gia có trình độ cho các công ty Nga, đáp ứng nhu cầu ngày càng cao của thị trường lao động trong bối cảnh công nghệ liên tục đổi mới. Việc doanh nghiệp tham gia trực tiếp vào quá trình đào tạo cũng được kỳ vọng sẽ giúp rút ngắn khoảng cách giữa đào tạo và sử dụng lao động, đồng thời nâng cao khả năng thích ứng của người lao động với những thay đổi của nền kinh tế.
Điều chỉnh tổ chức và vai trò của hội đồng nhà nước
Cũng trong ngày 25/12, Tổng thống Vladimir Putin đã ký sắc lệnh thay đổi thành phần Hội đồng Nhà nước, bổ nhiệm thêm Thống đốc vùng Orenburg, ông Yevgeny Solntsev, và Thống đốc lâm thời vùng Tver, ông Vitaly Korolev, vào hội đồng. Đây được xem là bước điều chỉnh nhằm tăng cường sự tham gia của các địa phương trong quá trình hoạch định chính sách chiến lược.
Hội đồng Nhà nước Nga là cơ quan hiến pháp có vai trò quan trọng trong việc xây dựng định hướng chiến lược cho chính sách đối nội và đối ngoại, cũng như xác định các ưu tiên phát triển kinh tế – xã hội của đất nước. Theo truyền thống, thành viên của Hội đồng Nhà nước bao gồm Thủ tướng, lãnh đạo hai viện của Quốc hội, người đứng đầu Văn phòng Tổng thống và các lãnh đạo khu vực. Ngoài ra, Tổng thống Nga cũng có quyền bổ nhiệm thêm những cá nhân khác khi cần thiết.
Nhìn tổng thể, cuộc họp Hội đồng Nhà nước ngày 25/12 cho thấy Nga đang chủ động chuẩn bị cho những biến động sâu sắc của thị trường lao động trong kỷ nguyên trí tuệ nhân tạo. Việc đặt trọng tâm vào đào tạo nguồn nhân lực, cải cách giáo dục và gắn kết chặt chẽ với doanh nghiệp được xem là chìa khóa giúp nền kinh tế Nga thích ứng và phát triển bền vững trong tương lai.
