Ngày 29 tháng 9 năm 2025, tại Hội đồng Nga về các vấn đề quốc tế (RSMD), các chuyên gia từ Nga và Việt Nam đã tham gia bàn tròn với chủ đề “Nga và Việt Nam trong điều kiện cạnh tranh gia tăng tại khu vực châu Á – Thái Bình Dương và Á – Âu: những điểm hội tụ”. Cuộc thảo luận đã tập trung vào các chủ đề nổi bật trong nghị trình quốc tế hiện nay như: an ninh toàn cầu và khu vực, chính sách đối ngoại của Việt Nam đối với các trung tâm quyền lực lớn – đặc biệt là Nga và Trung Quốc – và sự so sánh giữa hai khái niệm chiến lược: Đại Á – Âu và Ấn Độ – Thái Bình Dương.
Phát biểu khai mạc sự kiện là bà Yulia Melnikova – trưởng bộ phận chương trình tại RSMD và ông Bùi Hải Đăng – Giám đốc Trung tâm Nghiên cứu Hàn Quốc thuộc Đại học Khoa học xã hội và Nhân văn (Đại học Quốc gia TP.HCM).
Buổi tọa đàm được điều phối bởi ông Gleb Gryzlov – điều phối viên chương trình của RSMD.
Việt Nam giữa Nga và Trung Quốc: chính sách cân bằng và cơ hội hợp tác
Một trong những trọng tâm của cuộc thảo luận là vai trò ngày càng tăng của Trung Quốc tại khu vực Đông Nam Á và châu Á – Thái Bình Dương. Các chuyên gia Việt Nam đã làm rõ quan điểm của Hà Nội về những sáng kiến chung giữa Nga và Trung Quốc tại Á – Âu. Theo đó, họ nhấn mạnh rằng việc Moscow và Bắc Kinh tăng cường hợp tác có thể tác động mạnh đến quan hệ của Việt Nam với khối ASEAN, buộc Hà Nội phải duy trì chính sách cân bằng và tăng cường quan hệ với tất cả các đối tác ưu tiên.
Phía Nga, thông qua ý kiến từ nhiều chuyên gia, khẳng định sẵn sàng thúc đẩy quan hệ sâu rộng với Việt Nam không chỉ trong song phương, mà còn thông qua các cơ chế như BRICS+, EAEU+ hay SCO+. Nga coi Việt Nam là một đối tác tiềm năng trong “tam giác” chiến lược Nga – Trung – Việt tại không gian Á – Âu.
Tiến sĩ Anna Kireeva (MGIMO – Bộ Ngoại giao Nga) cho rằng quan hệ Nga – Trung không phải là một liên minh theo nghĩa thông thường, mà là quan hệ đối tác chiến lược linh hoạt. Bà nhấn mạnh: “Nga và Trung Quốc là các đối tác chiến lược có lập trường chung trong việc hình thành trật tự thế giới đa cực và kiên định thúc đẩy vai trò của các quốc gia ngoài phương Tây trong việc định hình nguyên tắc quản trị toàn cầu.”
Tuy nhiên, bà cũng khẳng định hai nước không có nghĩa vụ phải ủng hộ nhau trong mọi vấn đề – ví dụ như lập trường trung lập của Nga về chính sách Biển Đông của Trung Quốc, và ngược lại, lập trường của Bắc Kinh về khủng hoảng Ukraine.
Theo bà Kireeva, Nga nhận thức rõ vai trò kinh tế và chiến lược của Trung Quốc, nhưng cũng không giấu mong muốn tìm kiếm các đối tác thay thế để tránh sự phụ thuộc quá mức. Trong bối cảnh đó, Việt Nam là một lựa chọn hợp lý để tạo thế cân bằng mới tại khu vực Á – Âu.
Đại Á – Âu và Ấn Độ – Thái Bình Dương: Hai lộ trình, một lựa chọn khó cho Việt Nam
Một vấn đề được tranh luận sâu là mối liên hệ và khác biệt giữa hai khái niệm địa chính trị đang nổi: Đại Á – Âu (Greater Eurasia) do Nga và Trung Quốc đề xướng và Ấn Độ – Thái Bình Dương (Indo-Pacific) với sự hậu thuẫn của Mỹ và các đồng minh.
TS. Alexander Korolev (Đại học Kinh tế Cao cấp HSE) khẳng định rằng việc kết hợp hai ý tưởng này trong chính sách đối ngoại của một quốc gia – đặc biệt là Việt Nam – là gần như bất khả thi. Tuy nhiên, ông cho rằng Việt Nam nên khai thác chiều sâu của hướng đi Á – Âu, nơi đã có nền tảng tích cực từ hiệp định thương mại tự do giữa EAEU và ASEAN, cũng như việc Việt Nam tham gia BRICS với tư cách đối tác đối thoại.
Ông Korolev nhấn mạnh tiềm năng hợp tác giữa Nga và Việt Nam trong ba lĩnh vực then chốt: an ninh năng lượng, an ninh lương thực và an ninh tài chính. Điều này không chỉ giúp Việt Nam mở rộng mạng lưới đối tác, mà còn tạo điều kiện để Nga triển khai chiến lược Đối tác Đại Á – Âu.
Tuy nhiên, ông cũng thẳng thắn nhận định: “Rõ ràng rằng kim ngạch thương mại song phương sẽ không thể đạt tới cấp độ của quan hệ Việt – Trung, nhưng việc thúc đẩy thương mại hàng hóa nội địa có thể đem lại lợi ích đáng kể cho cả hai bên.”
Cùng quan điểm, TS. Valeria Vershinina (MGIMO) nhấn mạnh rằng ý tưởng về an ninh Á – Âu có thể trở thành một giải pháp thay thế khả thi cho các khái niệm phát triển do phương Tây khởi xướng. Theo bà, không gian Á – Âu không cho phép một cường quốc duy nhất thống trị, mà đòi hỏi sự thỏa thuận và đồng thuận đa phương – điều này có nhiều điểm tương đồng với tinh thần hợp tác trong ASEAN.
Các nước trong khu vực đang thể hiện xu hướng lựa chọn giữa các trung tâm quyền lực, điều mà các nhà nghiên cứu Nga gọi là ‘lãnh đạo song song’ – tạo ra không gian chiến lược linh hoạt cho các quốc gia vừa và nhỏ như Việt Nam. Việt Nam cũng đã thể hiện cam kết rõ ràng với hướng đi Á – Âu thông qua việc thiết lập quan hệ đối tác chiến lược với Kazakhstan – một thành viên quan trọng trong EAEU, SCO và các thể chế hợp tác khu vực khác.
Về mặt quan điểm toàn cầu, bà Vershinina trích dẫn phát biểu của Tổng thống Việt Nam Lương Cường và Ngoại trưởng Nga Sergey Lavrov tại Đại hội đồng Liên Hợp Quốc tháng 9/2025, rằng cả hai quốc gia cùng “thúc đẩy cải cách Liên Hợp Quốc, nhấn mạnh vai trò dẫn dắt của tổ chức này trong các tiến trình toàn cầu, và kiên định với việc tuân thủ Hiến chương Liên Hợp Quốc.”
Triển vọng hợp tác thực chất: Không chỉ là đối thoại chiến lược
Tổng kết buổi tọa đàm, các chuyên gia nhất trí rằng dù Việt Nam không có ý định lựa chọn phe trong bối cảnh cạnh tranh Mỹ – Trung hay Nga – Trung, thì việc tận dụng linh hoạt các cơ chế đa phương như BRICS+, EAEU+, hay SCO+ sẽ là hướng đi thiết thực. Các cơ chế này không chỉ củng cố vị thế địa chính trị của Việt Nam mà còn mở ra khả năng tự chủ chiến lược – nhất là trong lĩnh vực tài chính, thông qua việc tiếp cận với các ngân hàng phát triển của BRICS và SCO.
Đối với Nga, Việt Nam không chỉ là một đối tác thương mại tiềm năng, mà còn là cầu nối để hiện thực hóa chiến lược “Đại Á – Âu” trong một thế giới đang tái cấu trúc. Việc xây dựng mối quan hệ ổn định và sâu sắc hơn với Việt Nam, theo giới chuyên gia Nga, sẽ là bước đi quan trọng để Moscow tránh bị cô lập trong bối cảnh cạnh tranh địa chính trị ngày càng phức tạp.
