Trong bối cảnh các quốc gia ven biển ngày càng chú trọng đầu tư vào công nghệ biển sâu và hệ thống tự hành, một bước tiến quan trọng trong hợp tác khoa học giữa Đại học Bách khoa Hà Nội (HUST) và Đại học Quốc gia Sevastopol (SevGU) của Nga đã được khởi động. Hai bên sẽ cùng nhau phát triển hệ thống liên lạc và định vị dưới nước với mục tiêu phục vụ cho các nhiệm vụ kỹ thuật cao như truyền dữ liệu giữa các thiết bị robot ngầm trong môi trường biển.
Từ ý tưởng tại hội thảo đến hợp tác quốc tế thực tiễn
Sự hợp tác này được hình thành từ những cuộc gặp gỡ khoa học ban đầu giữa Giáo sư Igor Borisovich Shirokov, Tiến sĩ Khoa học Kỹ thuật, giảng viên tại Khoa Điện tử và Viễn thông – Viện Kỹ thuật điện tử và hệ thống kỹ thuật thông minh thuộc SevGU, và Giáo sư Lê Minh Tuấn từ HUST.
“Chúng tôi gặp nhau lần đầu tại một hội thảo về anten tổ chức tại Việt Nam, sau đó lại tái ngộ trong một sự kiện khoa học tại Indonesia. Nhận thấy sự tương đồng trong định hướng nghiên cứu, chúng tôi quyết định thử sức trong một dự án chung,” – Giáo sư Shirokov chia sẻ.
Ban đầu, nhóm nghiên cứu đặt mục tiêu xây dựng hệ thống định vị cho tàu không người lái, tuy nhiên đề xuất không nhận được đủ sự hỗ trợ. Điều này không làm chùn bước các nhà khoa học. Tháng 8/2025, với sự tài trợ từ một quỹ nội bộ của SevGU dành cho hợp tác quốc tế, giáo sư Shirokov đã đến Hà Nội để làm việc trực tiếp với các đồng nghiệp Việt Nam. Sau nhiều buổi trao đổi chuyên môn cùng lãnh đạo trường, trưởng khoa và Giám đốc Trung tâm quan hệ quốc tế của HUST, cả hai bên đi đến thống nhất rằng hệ thống liên lạc và định vị dưới nước là một chủ đề vừa thiết thực, vừa có tiềm năng ứng dụng cao.
“Chúng tôi tổ chức một buổi hội thảo nhỏ, mời các chuyên gia đầu ngành trong lĩnh vực này đến thảo luận. Kết quả là, chúng tôi có sự thống nhất hoàn toàn về mục tiêu và phương hướng,” – giáo sư Shirokov nhấn mạnh.
Hệ thống truyền dữ liệu dưới nước: Giải pháp cho robot biển tự hành
Dự án hợp tác giữa hai đại học tập trung vào việc tổ chức liên lạc giữa các đối tượng dưới nước trong phạm vi cục bộ – một bước quan trọng cho tương lai của các hệ thống robot biển tự hành. Đây không phải là công nghệ truyền thông xuyên đại dương, mà được thiết kế đặc biệt cho các tình huống như khi robot tiếp cận trạm bến và cần truyền lượng dữ liệu lớn một cách nhanh chóng và ổn định.
“Chúng tôi đang làm việc về tổ chức liên lạc dưới nước để truyền dữ liệu giữa các thiết bị ngầm trong phạm vi ngắn, trong một hệ thống cục bộ. Đây không phải là dành cho liên lạc xuyên đại dương, mà là cho các tình huống khi một robot tự hành tiếp cận thiết bị bến và cần trao đổi khối lượng lớn dữ liệu,” – giáo sư Shirokov lý giải.
Hiện tại, các mẫu thử nghiệm đầu tiên đã cho thấy tốc độ truyền tải lên đến 1 megabit/giây, một con số rất ấn tượng trong bối cảnh môi trường truyền dẫn dưới nước gặp nhiều giới hạn vật lý và nhiễu tín hiệu. “Chúng tôi đã trình bày kết quả của phát triển này, và các kết quả cho thấy chỉ số rất cao,” – ông nói thêm.
Các nhà khoa học từ HUST và SevGU hiện đang phối hợp hoàn thiện hồ sơ dự án để nộp lên Quỹ Khoa học Nga trong khuôn khổ chương trình hợp tác song phương Nga – Việt, dự kiến được công bố vào tháng 10 hoặc 11 năm nay.
Hợp tác vượt qua rào cản và kỳ vọng tương lai
Đại học Quốc gia Sevastopol – được thành lập sau khi Crimea và Sevastopol sáp nhập vào Liên bang Nga năm 2014 – hiện là một trong những trung tâm giáo dục lớn nhất tại bán đảo Crimea. Trường có 13 viện chuyên ngành, trường cao đẳng hàng hải, trung tâm đào tạo quân sự, lò phản ứng nghiên cứu và các cơ sở đào tạo tại Mariupol và Zaporizhzhia. Mặc dù gặp không ít trở ngại từ các biện pháp cấm vận quốc tế, SevGU vẫn duy trì các mối quan hệ khoa học quốc tế, trong đó có Việt Nam.
Trong khi đó, Trường Đại học Bách khoa Hà Nội là một trong những đơn vị hàng đầu tại Đông Nam Á trong các lĩnh vực như robot học, điều khiển tự động và trí tuệ nhân tạo. Việc hợp tác với các tổ chức nghiên cứu mạnh như SevGU sẽ tạo điều kiện cho đội ngũ giảng viên, sinh viên và nhà nghiên cứu của HUST tiếp cận thêm nhiều nền tảng công nghệ mới trong lĩnh vực hàng hải – lĩnh vực đang có vai trò ngày càng quan trọng đối với Việt Nam, một quốc gia có đường bờ biển dài và nền kinh tế biển đang trên đà phát triển.
