Từ ngày 15 đến 27/7/2025, đoàn nghệ sĩ Sân khấu Lệ Ngọc mang theo một sứ mệnh văn hóa đặc biệt khi thực hiện chuyến lưu diễn tại hai thành phố lớn của Liên bang Nga: Moscow và Saint Petersburg. Trong khuôn khổ chương trình Sân khấu Việt Nam – Nhịp cầu hữu nghị Việt – Nga, vở kịch Lá đơn thứ 72 cùng chương trình nghệ thuật tổng hợp Bản trường ca hữu nghị Việt – Nga sẽ được giới thiệu đến cộng đồng người Việt tại Nga và khán giả quốc tế.
Chuyến đi không chỉ là cơ hội giao lưu văn hóa, mà còn là minh chứng sống động cho tinh thần phụng sự nghệ thuật từ một sân khấu xã hội hóa.
Một bản trường ca nghệ thuật mang hơi thở của tình hữu nghị
Chương trình biểu diễn lần này là một “bữa tiệc đa sắc” đúng nghĩa, kết hợp nhiều loại hình nghệ thuật đặc trưng của Việt Nam: từ dân ca, chèo cổ, xẩm cho đến nhạc trữ tình, múa dân gian và trình diễn trang phục truyền thống. Dưới bàn tay dàn dựng của NSƯT Văn Hải và sự tư vấn nội dung từ NSND Trịnh Thúy Mùi, Bản trường ca hữu nghị Việt – Nga được xây dựng như một hành trình nghệ thuật xuyên suốt, kể lại 75 năm gắn bó giữa hai dân tộc, từ thời kỳ chiến tranh đến giai đoạn hợp tác, phát triển bền chặt hôm nay.
Những tiết mục như Giữa Mát-xcơ-va nghe câu hò Nghệ Tĩnh, Xẩm – Lấy chồng già, Chèo cổ – Thị Mầu lên chùa hay đại cảnh kéo dài 45 phút Hầu đồng – Ngũ biến… không chỉ chạm đến cảm xúc, mà còn thể hiện chiều sâu văn hóa, tâm linh của người Việt. Các nghệ sĩ không đơn thuần là người biểu diễn, mà họ trở thành những sứ giả nghệ thuật mang theo thông điệp hòa bình, sự kết nối và lòng biết ơn đối với mối quan hệ Việt – Nga.
Tất cả những giá trị đó được đan cài một cách chặt chẽ và nghệ thuật, trong một đêm diễn trọn vẹn kéo dài 120 phút.
Lá đơn thứ 72: một vở kịch vượt biên giới và vượt khỏi ranh giới của sân khấu
Điểm nhấn của chuyến lưu diễn lần này là vở kịch Lá đơn thứ 72, từng làm “cháy vé” trong hơn 300 đêm diễn tại Việt Nam và để lại dấu ấn sâu sắc tại Lào và Trung Quốc. Lấy cảm hứng từ câu chuyện có thật về ông Đỗ Văn Chồi – người từng gửi 72 lá đơn kêu oan đến Chủ tịch Hồ Chí Minh – tác phẩm khắc họa chân dung một con người kiên trì đi tìm công lý suốt 8 năm trời.
Với sự dàn dựng của NSND Lê Tiến Thọ, kịch bản của Hoàng Thanh Du và sự góp mặt của các nghệ sĩ như NSND Lệ Ngọc, NSƯT Văn Hải, NSƯT Hoàng Tùng…, vở diễn không chỉ gây xúc động mạnh mà còn mang đến nhiều suy ngẫm xã hội. Sự tối giản trong thiết kế sân khấu đi đôi với chiều sâu diễn xuất đã khiến từng chi tiết nhỏ trong vở diễn trở nên giàu tính biểu tượng, đặc biệt là những chi tiết thể hiện lòng trung thành với Đảng của nhân vật chính dù bị tước quyền công dân.
Vở diễn cũng không né tránh các vấn đề gai góc như oan sai, tham nhũng hay thói vô cảm. Nhưng tiếng cười bật ra từ những nhân vật phụ lại mang tính phản biện xã hội, thể hiện sự khéo léo trong cách thể hiện nghệ thuật mà không gây nặng nề cho khán giả.
Bà Lệ Ngọc, Giám đốc Sân khấu Lệ Ngọc, chia sẻ:
“Đây là lần đầu tiên Sân khấu Lệ Ngọc biểu diễn tại Nga. Chúng tôi nhắm đến các trường đại học tại Nga, nơi có nhiều sinh viên Việt Nam và bạn bè quốc tế. Qua vở diễn Lá đơn thứ 72, chúng tôi muốn truyền đi thông điệp sống, học tập và làm theo tấm gương Bác Hồ, hướng về cội nguồn, về lý tưởng chân chính của Đảng và dân tộc”.
Vượt khó khăn, nuôi ngọn lửa nghệ thuật
Khác với các đơn vị nghệ thuật nhà nước, Sân khấu Lệ Ngọc hoạt động hoàn toàn theo mô hình xã hội hóa, không có đội ngũ diễn viên cơ hữu, không nhận ngân sách đều đặn từ nhà nước. Mỗi chuyến đi là một hành trình tự thân vận động, và chuyến lưu diễn tại Nga lần này cũng không ngoại lệ.
NSƯT Văn Hải – người đóng vai Chủ tịch Hồ Chí Minh trong Lá đơn thứ 72, đồng thời là Giám đốc sản xuất và chỉ đạo nghệ thuật – chia sẻ:
“Chỉ riêng việc đưa sang một chiếc ghế mây, giống chiếc ghế Bác Hồ từng ngồi cũng đã tốn hàng chục triệu đồng tiền vận chuyển. Thiết kế cũng phải làm lại hết, để không phải mang từ Nga sang cồng kềnh, tốn kém. Là sân khấu xã hội hóa nên chúng tôi không có đội ngũ cơ hữu đủ cho một kịch. Do diễn viên thì không cố định, phải thay vai gấp mà vẫn phải tập luyện cật lực để không làm ảnh hưởng đến chất lượng nghệ thuật. Chuyến đi lần này, quy tụ 25 nghệ sĩ.”
Những gian nan đó càng làm sáng rõ hơn tinh thần dấn thân và lòng kiên định của tập thể nghệ sĩ. Ngay từ khi thông tin lưu diễn được công bố, cộng đồng người Việt tại Nga đã đón nhận với sự háo hức. Lượng người đăng ký vé trên các nền tảng mạng xã hội tăng nhanh, các buổi diễn tại Đại học Sư phạm Quốc gia Nga và các trung tâm văn hóa tại Moscow, Saint Petersburg được kỳ vọng sẽ trở thành cầu nối cảm xúc giữa kiều bào và quê hương.
Chương trình lần này được tổ chức với sự giới thiệu của Bộ Văn hóa, Thể thao và Du lịch Việt Nam, hỗ trợ từ Đại sứ quán Việt Nam tại Liên bang Nga và phối hợp từ Viện Hồ Chí Minh – Đại học Tổng hợp Quốc gia Saint Petersburg. Trung tâm Thương mại Hà Nội – Moskva đóng vai trò tài trợ địa điểm tổ chức, góp phần tạo dựng một không gian nghệ thuật trang trọng, gần gũi ngay giữa lòng nước bạn.
Chuyến lưu diễn không chỉ là một sự kiện văn hóa đơn thuần mà còn là biểu tượng của tình hữu nghị, của lòng yêu nước và của một nền sân khấu tư nhân vẫn đang bền bỉ bước đi bằng đôi chân của mình. Như một câu thoại trong Lá đơn thứ 72 vang lên đầy tính thời sự:
“Khi nhân dân còn gửi đơn thư là còn tin ở chính quyền, ở công lý” – đó là một niềm tin không chỉ dành cho nhân vật trên sân khấu, mà còn là lời nhắn gửi đến tất cả chúng ta.
