Bộ Giáo dục và Đào tạo vừa công bố dự thảo Nghị định sửa đổi, bổ sung một số điều của Nghị định số 86/2021/NĐ-CP ngày 25/9/2021 của Chính phủ. Dự thảo này quy định lại nhiều vấn đề liên quan đến công dân Việt Nam ra nước ngoài học tập, giảng dạy, nghiên cứu khoa học và trao đổi học thuật, trong đó tập trung vào việc điều chỉnh chính sách bồi hoàn chi phí đào tạo đối với du học sinh diện ngân sách và tăng cường quản lý hoạt động tư vấn du học.
Điều chỉnh chính sách bồi hoàn: Hướng đến nhân văn và thực tiễn hơn
Một trong những điểm đáng chú ý nhất của dự thảo là quy định mới liên quan đến việc bồi hoàn chi phí đào tạo với du học sinh đi học bằng ngân sách nhà nước. Theo đó, nếu du học sinh không thể hoàn thành khóa học vì lý do bất khả kháng như sức khỏe, chiến tranh, thiên tai hay dịch bệnh, thì sẽ được miễn bồi hoàn chi phí đào tạo.
Đây là một điểm sửa đổi mang tính nhân văn, nhằm chia sẻ gánh nặng với những trường hợp du học sinh gặp rủi ro ngoài ý muốn trong quá trình học tập ở nước ngoài. Trước đây, Nghị định 86/2021/NĐ-CP chưa có quy định nào cụ thể về việc miễn bồi hoàn trong những trường hợp như vậy, khiến nhiều gia đình du học sinh rơi vào thế khó khăn khi con em buộc phải về nước sớm do lý do khách quan.
Ngoài ra, dự thảo cũng điều chỉnh về thời gian và cách thức hoàn trả chi phí đào tạo. Cụ thể, thời hạn nộp trả chi phí bồi hoàn được nâng từ mức hiện hành lên tối đa 120 ngày. Thời hạn hoàn trả tối đa cũng được xác định là bằng thời gian đào tạo theo quyết định cử đi học, đồng thời bổ sung quy định về trách nhiệm của gia đình du học sinh trong việc hoàn trả chi phí.
Theo Bộ Giáo dục và Đào tạo, những điều chỉnh này nhằm tăng tính khả thi trong việc thu hồi chi phí bồi hoàn từ các trường hợp không thực hiện đúng cam kết sau khi được cử đi học. Việc quy định rõ vai trò và nghĩa vụ của gia đình du học sinh được kỳ vọng sẽ giảm tình trạng chây ì, trốn tránh nghĩa vụ, đồng thời nâng cao trách nhiệm của các bên liên quan.
Dự thảo cũng đưa ra quy định mới đối với những du học sinh hoàn thành chương trình học tập và đủ điều kiện được cấp văn bằng, chứng chỉ, nhưng sau đó tiếp tục ở lại nước ngoài để học lên trình độ cao hơn hoặc thực tập sau tốt nghiệp. Những trường hợp này sẽ không bị coi là vi phạm nghĩa vụ trở về nước ngay sau khi tốt nghiệp như quy định cũ, từ đó tạo điều kiện để các du học sinh phát triển thêm chuyên môn.
Đơn giản hóa thủ tục và tăng cường quản lý hoạt động tư vấn du học
Bên cạnh các điều chỉnh về bồi hoàn chi phí, dự thảo nghị định còn tập trung cắt giảm và đơn giản hóa thủ tục hành chính trong hoạt động tuyển chọn, cử công dân ra nước ngoài giảng dạy, nghiên cứu và trao đổi học thuật. Việc đơn giản hóa này thể hiện theo hướng tinh gọn thành phần hồ sơ dự tuyển và giảm chế độ báo cáo, từ đó giúp tiết kiệm thời gian, chi phí cho công dân và cơ quan quản lý.
Bộ Giáo dục và Đào tạo nhấn mạnh rằng việc này không chỉ tăng hiệu quả công việc, mà còn gắn trách nhiệm cá nhân người thực hiện và người đứng đầu đơn vị, đồng thời phù hợp với yêu cầu tuyển chọn ứng viên của các đối tác nước ngoài.
Đáng chú ý, dự thảo nghị định cũng sửa đổi và bổ sung các quy định liên quan đến hoạt động tư vấn du học, lĩnh vực đang phát triển mạnh nhưng cũng tồn tại nhiều bất cập trong quản lý. Theo đó, các tổ chức kinh doanh dịch vụ tư vấn du học sẽ phải thực hiện gia hạn hoặc điều chỉnh giấy chứng nhận đăng ký kinh doanh khi hết thời hạn hoặc có sự thay đổi về tổ chức, địa điểm hoạt động.
Việc này nhằm nâng cao công tác quản lý nhà nước, đảm bảo các đơn vị hoạt động đúng pháp luật, không để xảy ra tình trạng lợi dụng tư vấn du học để trục lợi, gây thiệt hại cho học sinh và phụ huynh.
Bên cạnh đó, trách nhiệm quản lý nhà nước trong tuyển sinh và cử công dân Việt Nam ra nước ngoài học tập thuộc trình độ giáo dục nghề nghiệp sẽ được chuyển từ Bộ Lao động – Thương binh và Xã hội sang Bộ Giáo dục và Đào tạo, phù hợp với chủ trương sáp nhập, tinh gọn bộ máy của Chính phủ. Đây là động thái tiếp tục củng cố vai trò điều phối tập trung về mặt học thuật và đào tạo của Bộ Giáo dục và Đào tạo.
Hướng tiếp cận toàn diện trong chính sách học bổng, đào tạo bằng ngân sách
Trước đó, vào tháng 4/2025, Bộ Giáo dục và Đào tạo cũng đã công bố một dự thảo tờ trình Chính phủ về việc sửa đổi, bổ sung Nghị định số 134/2013/NĐ-CP về bồi hoàn học bổng và chi phí đào tạo. Dự thảo này mở rộng đối tượng phải bồi hoàn, tăng thời gian hoàn trả, đồng thời miễn bồi hoàn cho người mắc bệnh hiểm nghèo và giảm mức bồi hoàn cho người thuộc hộ nghèo. Một điểm mới đáng chú ý khác là bổ sung quy định không tuyển dụng vào cơ quan Nhà nước đối với những người chưa thực hiện nghĩa vụ bồi hoàn.
Những điều chỉnh này thể hiện một cách tiếp cận toàn diện hơn trong chính sách đào tạo nhân lực bằng nguồn vốn ngân sách, đặt mục tiêu cân bằng giữa quyền lợi, nghĩa vụ và hoàn cảnh cá nhân của người học, trong khi vẫn đảm bảo hiệu quả sử dụng ngân sách nhà nước.
Dự thảo nghị định hiện đang được đưa ra lấy ý kiến góp ý từ các bộ ngành, chuyên gia và người dân, trước khi được Chính phủ xem xét và ban hành chính thức. Với hàng loạt điểm mới đáng chú ý, đây là cơ sở quan trọng để hoàn thiện hệ thống chính sách liên quan đến du học, đào tạo và hợp tác quốc tế trong lĩnh vực giáo dục, khoa học và công nghệ.
