Trong bối cảnh Việt Nam đang từng bước xây dựng nền tảng cho phát triển năng lượng hạt nhân dân sự, việc hợp tác quốc tế trong đào tạo và nâng cao chất lượng nguồn nhân lực được xem là yếu tố then chốt. Chuyến thăm của đoàn đại biểu Viện Năng lượng Nguyên tử Việt Nam (VINATOM) tới Đại học Bách khoa Tomsk (TPU), Liên bang Nga vào ngày 23–24/6 vừa qua đánh dấu một bước tiến quan trọng trong lộ trình hợp tác giáo dục và khoa học giữa hai nước trong lĩnh vực hạt nhân.
TPU là đối tác chiến lược của Việt Nam trong đào tạo nhân lực hạt nhân
Chuyến thăm lần này được tổ chức theo lời mời của Đại học Bách khoa Tomsk sau cuộc gặp giữa cố vấn Hiệu trưởng TPU, bà Vera Verkhoturova và lãnh đạo VINATOM, do Trung tâm Khoa học và Văn hóa Nga tại Hà Nội (TTKHVH Nga) kết nối từ tháng 3 năm nay. Đoàn đại biểu Việt Nam do Tiến sĩ Nguyễn Kiên Cường, Phó Giám đốc Viện Nghiên cứu Hạt nhân Đà Lạt dẫn đầu, đã có cơ hội tìm hiểu sâu về tiềm lực đào tạo và nghiên cứu của một trong những cơ sở giáo dục hàng đầu trong lĩnh vực công nghệ hạt nhân tại Nga.
Trong khuôn khổ chuyến thăm, đoàn đã tham quan lò phản ứng hạt nhân nghiên cứu của trường, các phòng thí nghiệm hiện đại cũng như các cơ sở phục vụ cho đào tạo, nghiên cứu và phát triển ứng dụng công nghệ hạt nhân. Đặc biệt, phía Việt Nam bày tỏ ấn tượng với các dự án về y học hạt nhân, kỹ thuật phóng xạ, phân tích vật liệu không phá hủy và hệ thống bảo vệ vật lý – những lĩnh vực thiết thực với kế hoạch phát triển ngành hạt nhân trong nước.
Theo TS. Nguyễn Kiên Cường, để vận hành nhà máy điện hạt nhân đầu tiên tại Việt Nam, cần đào tạo khoảng 1.900 nhân sự. Bên cạnh đó, Trung tâm Khoa học và Công nghệ Hạt nhân (CNEST) cũng đòi hỏi một đội ngũ khoảng 300 chuyên gia. Ông khẳng định:
“Tham quan Đại học Bách khoa Tomsk, chúng tôi thấy rõ nhà trường có đầy đủ tiềm lực để đào tạo nhân lực, bao gồm cả các khóa ngắn hạn, chương trình thực tập. Chúng tôi rất quan tâm đến chương trình đào tạo, cũng như những nghiên cứu đang được tiến hành tại các phòng thí nghiệm của trường, như các hệ thống bảo vệ vật lý và giám sát an toàn phóng xạ. Trong thời gian làm việc, chúng tôi đã trao đổi nhiều vấn đề nghiêm túc cần tiếp tục làm rõ với các đối tác.”
Xây dựng lộ trình hợp tác lâu dài trong lĩnh vực giáo dục hạt nhân
Đoàn Việt Nam cũng được giới thiệu mô hình Trung tâm Giáo dục Hạt nhân Quốc tế và Hỗ trợ Nghề nghiệp cho Sinh viên Nước ngoài tại TPU. Đây là nơi từng đảm nhận đào tạo chuyên gia cho Trung tâm Công nghệ Hạt nhân tại El Alto (Bolivia), cũng như tổ chức các chương trình thực hành nghiên cứu cho cán bộ của Cơ quan Nghiên cứu và Đổi mới Quốc gia Indonesia (BRIN). Mô hình này cho phép sinh viên và chuyên gia quốc tế tham gia trực tiếp vào các dự án nghiên cứu thực tế dưới sự hướng dẫn của các giáo sư Nga và chuyên gia đầu ngành.
Cố vấn Hiệu trưởng TPU, bà Vera Verkhoturova chia sẻ:
“Các đồng nghiệp đặc biệt đánh giá cao cách tiếp cận toàn diện của Đại học Bách khoa Tomsk trong việc đào tạo nhân lực chất lượng cao cho ngành hạt nhân – kết hợp cả giáo dục và nghiên cứu khoa học. Với lò phản ứng nghiên cứu đang hoạt động, nhà trường có thể đồng thời thực hiện các nhiệm vụ đào tạo, sản xuất và nghiên cứu. Ngoài ra, các phòng thí nghiệm mà đoàn VINATOM đã tham quan đều gắn liền với những yêu cầu hiện nay mà Việt Nam đang phải đối mặt, như thiết kế hệ thống an toàn hạt nhân.”
Bà cũng cho biết phía Việt Nam rất quan tâm đến cả chương trình đào tạo truyền thống bậc cao học và tiến sĩ, cũng như các chương trình nghiên cứu phối hợp – tương tự như mô hình đang áp dụng cho BRIN – nơi sinh viên tham gia các dự án nghiên cứu có định hướng thực tiễn, dưới sự giám sát khoa học chung từ cả hai phía.
Bên cạnh đó, đại diện Tập đoàn Rosatom, bà Vera Upirova, cũng giới thiệu về mô hình hợp tác đào tạo nhân lực hạt nhân mà Rosatom đang triển khai cho các đối tác quốc tế, trong đó nhấn mạnh vai trò hỗ trợ của các viện nghiên cứu, doanh nghiệp thành viên và các học viện kỹ thuật trong hệ sinh thái hạt nhân Nga.
Hướng tới các chương trình đào tạo chung và học bổng cho sinh viên Việt Nam
Kết thúc chuyến thăm, hai bên nhất trí thành lập nhóm công tác chung nhằm xây dựng lộ trình hợp tác cụ thể trong công tác đào tạo nhân lực. Trọng tâm sẽ là đánh giá thực trạng hệ thống giáo dục đại học của Việt Nam trong lĩnh vực hạt nhân, thúc đẩy quan hệ giữa các trường đại học hàng đầu của hai nước, xây dựng chương trình đào tạo chung và trao đổi sinh viên.
Một điểm nhấn khác là kế hoạch thiết lập các chương trình học bổng dành riêng cho sinh viên Việt Nam theo học tại các trường đại học Nga, đồng thời đẩy mạnh các khóa đào tạo nâng cao trình độ cho đội ngũ cán bộ đang làm việc trong ngành hạt nhân của Việt Nam.
