Dự án “Nhà khoa học chơi game” (tên gốc: «Ученые играют») của Đại học Quốc gia Novgorod mang tên Yaroslav the Wise (NovGU) đang tạo nên một làn gió mới trong cách thức giới thiệu khoa học đến với công chúng, đặc biệt là giới trẻ. Không còn là những bài giảng khô khan hay các hội thảo học thuật xa rời thực tiễn, dự án lựa chọn một con đường sáng tạo hơn: đưa các nhà khoa học lên sóng trực tuyến để chơi game và trò chuyện với khán giả.
Ý tưởng tưởng chừng táo bạo này thực chất lại vô cùng hợp thời. Các buổi livestream trong khuôn khổ dự án là nơi mà giảng viên, chuyên gia và nhà nghiên cứu vừa chơi các trò chơi điện tử, vừa trò chuyện với người xem qua kênh trò chuyện trực tiếp, đồng thời thảo luận về các chủ đề liên quan đến khoa học, công nghệ, văn hóa. Dự án ra đời trong khuôn khổ chương trình quốc gia “Thanh niên và trẻ em”, nhận được sự ủng hộ của Bộ Khoa học và Giáo dục Đại học Nga.
Mục tiêu của “Nhà khoa học chơi game” rất rõ ràng: phá vỡ định kiến rằng khoa học là khô khan, khó tiếp cận; thay vào đó, biến nó thành một trải nghiệm sống động, gần gũi và đầy cảm hứng. Trò chơi không chỉ là công cụ giải trí, mà còn là ngôn ngữ chung để kết nối với thế hệ trẻ, là phương tiện để truyền tải những giá trị học thuật một cách tự nhiên và hấp dẫn.
Mỗi tập phát sóng đều lựa chọn một trò chơi phù hợp với chuyên ngành của khách mời tham gia. Chẳng hạn, một kiến trúc sư sẽ khám phá thế giới xây dựng trong trò chơi mô phỏng không gian ba chiều, một nhà sử học sẽ đi sâu vào các nền văn minh trong game chiến lược, hay một nhà vật lý sẽ “thí nghiệm” với các định luật vật lý trong môi trường ảo.
Mở rộng quy mô và truyền cảm hứng từ thực tế ảo
Sau thành công ban đầu tại NovGU, dự án đã thu hút sự chú ý tại phiên họp chiến lược toàn quốc “Thanh niên tại khuôn viên trường – Hiện thực hóa tiềm năng con người” diễn ra ở thành phố Perm vào tháng 4/2025. Mười vùng lãnh thổ đã bày tỏ mong muốn tham gia, và Bộ Giáo dục Nga đã quyết định mở rộng quy mô dự án trên toàn quốc.
Tập phát sóng đầu tiên của dự án mở rộng sẽ diễn ra vào ngày 27/6/2025, lúc 16:00 (giờ Moskva), với sự tham gia của các nhà khoa học từ Đại học Liên bang Bắc Cực mang tên M.V. Lomonosov (SAFU), tọa lạc tại thành phố Arkhangelsk. SAFU nổi tiếng với các nghiên cứu về đóng tàu, hệ sinh thái kỹ thuật số cho Tuyến đường biển Bắc, và khai thác tài nguyên khoáng sản ở Bắc Cực. Trong tập này, khách mời sẽ chơi một trò chơi cho phép chế tạo phương tiện vượt biển, vượt qua 10 cấp độ trong môi trường đại dương rộng lớn và khám phá vùng “hộp cát” mới – nơi họ có thể gieo rắc cả sự sáng tạo lẫn hỗn loạn dưới đáy sâu.
Tập tiếp theo sẽ lên sóng vào ngày 11/7, với đại diện từ Đại học Bắc Cực Murmansk – một chuyên gia trong lĩnh vực tài nguyên sinh học và công nghệ sinh học vùng cực. Họ sẽ tham gia vào một trò chơi sinh tồn thế giới mở giữa đại dương đầy rẫy sinh vật bí ẩn, phần lớn trong số đó không mấy thân thiện.
Ngày 01/8, đến lượt cán bộ từ Đại học Liên bang Viễn Đông tham gia với một trò chơi mang nội dung chính trị và quan hệ quốc tế. Đây là cơ hội để người xem cùng phân tích các mô hình lý thuyết trong thực tiễn mô phỏng.
15/8: Đại học Công nghệ Nhà nước Moskva “Stankin”, với chủ đề sản xuất tinh gọn và quản lý chất lượng.
24/9: Đại học Nhà nước Ivanovo, với chủ đề quy hoạch và phát triển đô thị (urban studies).
Tất cả các buổi phát sóng sẽ được trình chiếu trên trang VK chính thức của Đại học Novgorod.
Một sân chơi học thuật mới mang tính quốc gia
Trên thực tế, mô hình “Nhà khoa học chơi game” không phải là hoàn toàn mới tại NovGU. Trong mùa thử nghiệm trước đó, nhà báo Mikhail Lebedev – thành viên Phòng Thông tin và Chính sách Truyền thông của trường – đã mời nhiều khách mời nổi bật tham gia, như: ông Andrey Latyshev, Giám đốc Trung tâm đào tạo công nghệ thông tin “Trường 21”; ông Vasily Chulkov, Giám đốc Viện Y học NovGU; phó giám đốc của ông – ông Mikhail Gasanov; cùng với ông Sergey Chebotarev, Giám đốc Trường Kỹ thuật tiên tiến của NovGU.
Dự án còn nằm trong bức tranh lớn hơn về chiến lược hiện đại hóa giáo dục đại học tại Nga. Theo chỉ đạo của Tổng thống Vladimir Putin, đến năm 2030, toàn quốc sẽ có 25 khuôn viên đại học hiện đại được xây dựng. Trong số này, 24 khu đã và đang được triển khai với sự hỗ trợ từ chương trình quốc gia “Thanh niên và trẻ em”. Một khuôn viên đã hoàn tất xây dựng tại Moskva, trên nền tảng của Đại học Kỹ thuật Quốc gia Moskva mang tên Bauman. Dự kiến đến năm 2036, Nga sẽ có tổng cộng 40 khuôn viên như vậy.
Các khuôn viên không chỉ là nơi học tập, mà còn là môi trường phát triển toàn diện – kết nối giữa sinh viên, giảng viên và nhà nghiên cứu, với không gian mở, linh hoạt và mang tính cộng đồng cao. Việc kết hợp những dự án sáng tạo như “Nhà khoa học chơi game” với chiến lược phát triển cơ sở hạ tầng giáo dục hiện đại cho thấy quyết tâm của Nga trong việc đưa khoa học và giáo dục lên tầm cao mới, đồng thời làm mới hình ảnh của khoa học trong mắt thế hệ trẻ.
