Việc Đại học Quốc gia Hà Nội (ĐHQGHN) hợp tác với Đại học Kỹ thuật Truyền thông và Tin học Moscow (MTUCI) – một trong những cơ sở giáo dục hàng đầu của Liên bang Nga – để triển khai chương trình đào tạo Thạc sĩ chuyên ngành Truyền thông lượng tử không chỉ là dấu mốc quan trọng trong lộ trình quốc tế hóa giáo dục đại học tại Việt Nam, mà còn là bước đi chiến lược nhằm đón đầu công nghệ lõi của tương lai. Đây là lần đầu tiên MTUCI tổ chức chương trình đào tạo thạc sĩ tại một cơ sở giáo dục ngoài lãnh thổ Nga, và cũng là lần đầu tiên Việt Nam có chương trình đào tạo bài bản về truyền thông lượng tử với đối tác quốc tế.
Ngày 15/10/2024, Giám đốc ĐHQGHN Lê Quân và Giám đốc MTUCI Erokhin Sergey Dmitrievich đã chính thức ký kết văn bản hợp tác, mở đường cho việc triển khai chương trình liên kết đào tạo. Sự kiện này thể hiện sự cam kết của cả hai bên trong việc phát triển nguồn nhân lực công nghệ cao, phù hợp với định hướng phát triển quốc gia về đổi mới sáng tạo và hội nhập quốc tế.
Công nghệ truyền thông lượng tử và tầm nhìn chiến lược quốc gia
Truyền thông lượng tử là một lĩnh vực mới, có khả năng cách mạng hóa phương thức truyền tải thông tin nhờ vào ứng dụng các nguyên lý cơ học lượng tử như chồng chập và vướng víu lượng tử. Trong đó, giao thức phân phối khóa lượng tử (Quantum Key Distribution – QKD) cho phép bảo mật thông tin ở cấp độ gần như tuyệt đối: bất kỳ hành vi can thiệp nào trong quá trình truyền đều có thể bị phát hiện tức thì do đặc tính vật lý của hệ thống.
Không chỉ đóng vai trò then chốt trong an ninh mạng và truyền thông viễn thông, truyền thông lượng tử còn là tiền đề để hình thành các mạng thông tin lượng tử, có khả năng kết nối với máy tính lượng tử trong tương lai. Điều này mở ra cánh cửa cho hàng loạt ứng dụng tiên tiến như y học cá nhân hóa, đô thị thông minh, trí tuệ nhân tạo, quản lý dữ liệu lớn và quốc phòng.
Trước bối cảnh cạnh tranh công nghệ ngày càng khốc liệt và việc chia sẻ các công nghệ tiên tiến ngày càng hạn chế, việc làm chủ công nghệ lõi như lượng tử không chỉ là yêu cầu cấp thiết, mà còn là mục tiêu chiến lược của các quốc gia đang phát triển như Việt Nam. Với sứ mệnh tiên phong, ĐHQGHN đã thành lập Viện Công nghệ Lượng tử trực thuộc Công viên Công nghệ cao và Đổi mới sáng tạo, nhằm tạo dựng nền tảng khoa học vững chắc cho giai đoạn phát triển tiếp theo – nơi trí tuệ nhân tạo và các công nghệ mũi nhọn đóng vai trò chủ đạo.
Kết nối quốc tế, nâng tầm năng lực đào tạo và nghiên cứu
Chương trình đào tạo Thạc sĩ Truyền thông lượng tử được xây dựng theo tiêu chuẩn của Liên bang Nga, được cập nhật với các tiến bộ công nghệ toàn cầu, đồng thời điều chỉnh phù hợp với điều kiện thực tiễn tại Việt Nam. Đây là ví dụ điển hình cho xu hướng “quốc tế hóa tại chỗ” – đưa tinh hoa giáo dục quốc tế đến với người học trong nước mà không nhất thiết phải du học.
Học viên tham gia chương trình sẽ học tập bằng tiếng Anh, được giảng dạy và hướng dẫn bởi đội ngũ giảng viên đến từ cả MTUCI và ĐHQGHN. Họ được tiếp cận kiến thức chuyên sâu về cơ học lượng tử, mạng lượng tử, bảo mật viễn thông, và các giao thức truyền thông tiên tiến, đồng thời có cơ hội tham gia các dự án nghiên cứu thực tiễn gắn liền với nhu cầu của doanh nghiệp và xã hội.
Mô hình “đồng sở hữu học thuật” trong chương trình liên kết cũng tạo điều kiện cho giảng viên Việt Nam cùng thiết kế học phần, đồng giảng, hướng dẫn luận văn, từ đó nâng cao năng lực giảng dạy, nghiên cứu và giao lưu học thuật quốc tế. Đây là nền tảng để hình thành các nhóm nghiên cứu chung, tổ chức hội thảo quốc tế và mở rộng hợp tác trong lĩnh vực công nghệ lượng tử và các ngành liên quan.
Sự hợp tác giữa ĐHQGHN và MTUCI không chỉ dừng lại ở việc đào tạo, mà còn hướng đến tạo ra những giá trị thực tế: từ phát triển nhân lực chất lượng cao, đẩy mạnh nghiên cứu ứng dụng, đến hỗ trợ xây dựng chính sách và góp phần định hình hạ tầng công nghệ lõi trong nước. Bằng việc trở thành đối tác đầu tiên tổ chức chương trình đào tạo liên kết của MTUCI tại nước ngoài, ĐHQGHN đã khẳng định uy tín và năng lực triển khai các chương trình đào tạo công nghệ cao theo chuẩn quốc tế.
Vai trò của ĐHQGHN trong các diễn đàn quốc tế về chuyển đổi số
Ngày 6/6/2025, theo lời mời của MTUCI, PGS. TS. Trần Quốc Long – Viện trưởng Viện Trí tuệ nhân tạo, Trường Đại học Công nghệ, ĐHQGHN – đã đại diện Việt Nam tham dự Diễn đàn Kỹ thuật số Toàn cầu (Global Digital Forum 2025) tại Liên bang Nga. Diễn đàn quy tụ đại biểu từ hơn 30 quốc gia, bao gồm các nhà hoạch định chính sách, chuyên gia công nghệ, học giả và đại diện doanh nghiệp hàng đầu.
Tại diễn đàn, các phiên thảo luận đã đi sâu vào nhiều vấn đề chiến lược như vai trò của thanh niên trong quản trị Internet, tác động của trí tuệ nhân tạo đến cấu trúc xã hội, an ninh mạng toàn cầu, chủ quyền số và phát triển hạ tầng số tại các nước đang phát triển. Đặc biệt, những chủ đề như hợp tác chống tin giả, xây dựng thành phố thông minh lấy con người làm trung tâm, và nâng cao nhận thức an toàn số cho trẻ em cho thấy sự gắn kết giữa công nghệ và các giá trị nhân văn bền vững.
Sự tham gia tích cực của ĐHQGHN tại diễn đàn không chỉ khẳng định vai trò học thuật trong các vấn đề toàn cầu, mà còn mở ra cơ hội để Việt Nam góp tiếng nói vào tiến trình xây dựng không gian số công bằng, hợp tác và bền vững.
