Ngày 5/6/2025, một dấu ấn quan trọng trong mối quan hệ đối tác chiến lược toàn diện giữa Việt Nam và Nga đã được ghi nhận qua chuyến thăm Trường Đại học Mỏ Saint Petersburg của ông Trương Thanh Hoài, Thứ trưởng Bộ Công Thương Việt Nam. Chuyến công tác này được xem như một bước tiếp nối thực tiễn sau cuộc gặp gỡ giữa Tổng thống Nga Vladimir Putin và Tổng Bí thư Đảng Cộng sản Việt Nam Tô Lâm vào tháng 5 năm 2025, khi hai nhà lãnh đạo thông qua Tuyên bố chung về định hướng chính trong quan hệ hợp tác song phương.
Chuyến thăm không chỉ mang ý nghĩa biểu tượng mà còn khẳng định rõ ràng định hướng hợp tác giáo dục và công nghệ giữa hai nước. Trong bối cảnh kim ngạch thương mại song phương tăng 20% trong năm 2024 và tiềm năng lớn trong các lĩnh vực lọc dầu, hóa dầu, năng lượng, công nghiệp nặng, chế tạo máy, công nghệ thông tin và công nghệ cao, giáo dục và đào tạo nhân lực tiếp tục được xem là trụ cột quan trọng.
Kỳ vọng đổi mới giáo dục từ mô hình thực tiễn
Phát biểu tại buổi làm việc, Thứ trưởng Trương Thanh Hoài nhấn mạnh tầm quan trọng của mối quan hệ giáo dục giữa hai nước, gợi lại thời kỳ Việt Nam nhận được sự hỗ trợ to lớn từ Liên Xô trước đây:
“Vào thời Liên Xô, đất nước của các bạn đã giúp chúng tôi rất nhiều trong phát triển công nghiệp nặng. Tất cả máy móc, thiết bị trước thế kỷ XXI đều đến từ đây, người Việt học theo hệ thống giáo dục Liên Xô. Tôi từng học tại Hà Nội theo hệ thống cũ đó – nơi tôi được học lý thuyết song song với kỹ năng thực hành và hiểu biết về lịch sử phát triển khoa học công nghệ. Tôi đã học tiếng Nga suốt một năm, vì mong muốn được sang Liên Xô học. Nhưng sau chiến tranh, Việt Nam mở cửa thu hút đầu tư, và gần như toàn bộ hệ thống chuyển sang tiếng Anh. Hệ quả là hiện nay giáo dục đại học tại Việt Nam gặp rất nhiều khó khăn.”
Theo ông Hoài, hiện nay sinh viên Việt Nam học theo hệ thống Bologna – mô hình phổ biến ở châu Âu – nhưng:
“Khi nhận bằng tốt nghiệp, họ không có bất kỳ kỹ năng thực hành nào. Khi biết đến mô hình đào tạo mới của trường các bạn – nơi sinh viên được tiếp cận cả kỹ năng thực tế và năng lực bổ trợ trong quá trình học – chúng tôi rất quan tâm.”
Sự quan tâm này xuất phát từ nhu cầu bức thiết của Việt Nam trong việc nâng cao chất lượng nguồn nhân lực kỹ thuật, phục vụ sự phát triển công nghiệp hiện đại.
Vai trò của ngôn ngữ và bản sắc trong đào tạo kỹ thuật
Giáo sư Vladimir Litvinenko, Hiệu trưởng Trường Đại học Mỏ Saint Petersburg, chia sẻ thêm một góc nhìn về ảnh hưởng của toàn cầu hóa đến giáo dục kỹ thuật. Ông nhắc lại trường hợp của Đức vào thập niên 1970:
“Khi đó, vì ảnh hưởng toàn cầu hóa và vai trò ngày càng lớn của Hoa Kỳ, Đức bắt đầu chuyển dần sang sử dụng tiếng Anh. Từ thời điểm đó, tư duy kỹ thuật trong nước dần mai một. Trí tuệ không còn vận hành theo ngôn ngữ mẹ đẻ, mà chịu ảnh hưởng bởi ý thức hệ phương Tây. Ngôn ngữ là thành tố cốt lõi trong quá trình tư duy. Khi đưa vào một ngôn ngữ xa lạ, ta cũng du nhập một hệ tư tưởng khác. Tối ưu nhất vẫn là sử dụng tiếng mẹ đẻ, kết hợp với học các ngôn ngữ của những quốc gia có tầm quan trọng chiến lược.”
Ông cũng khẳng định Trường Đại học Mỏ Saint Petersburg sẵn sàng mở rộng quan hệ đối tác với Việt Nam, từ đào tạo sinh viên đến nghiên cứu khoa học, song có một nguyên tắc không thay đổi:
“Chúng tôi sẽ không dạy học trên ‘ngôn ngữ thứ ba’. Chúng tôi có thể mở trung tâm ngôn ngữ, đào tạo về khai khoáng, chế biến khoáng sản, nhưng không dạy bằng tiếng Anh.”
Điều này phản ánh sự nhất quán trong chiến lược đào tạo của trường, đồng thời cũng phù hợp với mong muốn của phía Việt Nam – nơi tiếng Nga từng giữ vai trò trọng yếu trong giáo dục kỹ thuật những thập niên trước.
Thứ trưởng Trương Thanh Hoài cũng bày tỏ mong muốn mở rộng hợp tác:
“Chúng tôi biết Trường Đại học Mỏ là trường kỹ thuật lâu đời nhất tại Nga, suốt hàng thế kỷ nay là nơi đào tạo nhân lực và nghiên cứu khoa học chủ chốt cho ngành năng lượng. Hiện đã có hàng chục sinh viên Việt Nam học tại đây, và chúng tôi muốn tăng con số này lên. Ngoài đào tạo chuyên gia, mục tiêu của chúng tôi còn là phát triển mối quan hệ khoa học kỹ thuật với phía Nga.”
Tìm kiếm giải pháp kỹ thuật cho ngành khai khoáng Việt Nam
Trong khuôn khổ chuyến thăm, đoàn Việt Nam đã được giới thiệu nhiều trung tâm nghiên cứu tại trường, trong đó đặc biệt quan tâm đến Trung tâm nghiên cứu về chế biến tài nguyên khoáng và phế thải công nghiệp. Đây là lĩnh vực có tính cấp thiết tại Việt Nam, khi nước ta đang đối mặt với bài toán khai thác và tinh chế khoáng sản một cách hiệu quả hơn. Ông Hoài chia sẻ:
“Việt Nam có trữ lượng lớn graphite nhưng hàm lượng tạp chất rất cao. Các kỹ sư đang đối mặt với nhiệm vụ nâng cao năng suất khai thác và tinh chế để thu được nguyên liệu tinh khiết.”
Những trung tâm nghiên cứu như của Trường Đại học Mỏ Saint Petersburg được kỳ vọng sẽ giúp Việt Nam từng bước giải bài toán đó – không chỉ với graphite mà cả những loại khoáng sản khác phục vụ cho công nghiệp quốc gia và chuyển đổi năng lượng.
Chuyến thăm lần này không chỉ khẳng định vị thế chiến lược của giáo dục và khoa học kỹ thuật trong quan hệ Việt – Nga, mà còn mở ra nhiều triển vọng mới cho đào tạo kỹ sư, phát triển công nghiệp, và thúc đẩy nghiên cứu ứng dụng vào thực tiễn. Với bề dày hợp tác lịch sử và nhu cầu đổi mới sâu rộng trong đào tạo kỹ thuật tại Việt Nam, sự hợp tác giữa Trường Đại học Mỏ Saint Petersburg và các cơ quan Việt Nam hứa hẹn sẽ mang lại lợi ích thiết thực cho cả hai phía.
