Từ ngày 1/9/2025, hệ thống giáo dục đại học của Nga sẽ bước vào một giai đoạn mới, với những điều chỉnh mang tính chiến lược về số lượng và cơ cấu đào tạo sinh viên theo hình thức tự túc (trả phí). Luật mới do Duma Quốc gia Liên bang Nga vừa thông qua trong cả hai lần đọc cuối cùng đã trao cho Chính phủ Liên bang quyền can thiệp sâu rộng vào việc xác lập chỉ tiêu, ngành nghề, và định hướng phát triển giáo dục đại học trong bối cảnh cạnh tranh công nghệ toàn cầu ngày càng gay gắt.
Động thái này được đánh giá là phản ứng trực tiếp sau yêu cầu của Tổng thống Nga Vladimir Putin hồi tháng 2/2025 tại một phiên họp của Hội đồng về Khoa học và Giáo dục. Trong cuộc họp này, ông Putin nhấn mạnh đến tính cấp thiết của việc “xem xét lại giới hạn chỉ tiêu đào tạo theo hợp đồng trong các trường đại học”.
Không chỉ dừng lại ở việc giới hạn số lượng, luật mới còn trao cho Chính phủ quyền thiết lập danh sách các ngành học, chuyên ngành khoa học và nhóm nghề nghiệp mà quốc gia sẽ tập trung đào tạo và hỗ trợ. Đây là những lĩnh vực được đánh giá là đóng vai trò then chốt trong việc đảm bảo độc lập công nghệ và duy trì vị thế công nghệ hàng đầu của nước Nga.
Kiểm soát chặt chỉ tiêu và học phí trong đào tạo tự túc
Theo nội dung luật mới, bắt đầu từ năm học 2025-2026, Chính phủ Nga sẽ có toàn quyền:
- Phê duyệt danh sách các ngành và chuyên ngành đào tạo đại học cũng như khoa học,
- Xác định chỉ tiêu tối đa cho từng ngành đào tạo theo diện tự túc,
- Thiết lập quy tắc, phương thức và thời hạn xác định các chỉ tiêu này.
Đặc biệt, một trong những điểm mới quan trọng là Chính phủ cũng sẽ quyết định quy tắc xác lập học phí cho các chương trình đào tạo tự túc. Điều này đồng nghĩa với việc chi phí học đại học ở Nga – vốn từng được các trường tự định đoạt trong khuôn khổ nhất định – giờ đây sẽ nằm trong vòng kiểm soát trực tiếp của nhà nước.
Theo các sửa đổi được thông qua ở lần đọc thứ hai, “правительство РФ предлагается наделить полномочиями устанавливать правила определения стоимости платного образования, количество студентов и направлений” – “Chính phủ Liên bang Nga sẽ được trao quyền thiết lập quy định xác định học phí đào tạo, số lượng sinh viên và ngành đào tạo”.
Như vậy, với việc siết chặt cả chỉ tiêu lẫn học phí, chính phủ đang tìm cách khống chế sự phát triển tự do, có phần không kiểm soát của hệ thống đào tạo theo hình thức hợp đồng – vốn bùng nổ mạnh mẽ trong hai thập kỷ qua, đặc biệt ở các trường có sức hút như y khoa, kỹ thuật và công nghệ thông tin.
Ưu tiên đào tạo ngành trọng điểm, hỗ trợ tín dụng giáo dục lãi suất thấp
Không chỉ giới hạn quy mô đào tạo tự túc, luật mới còn đưa ra một loạt các chính sách ưu đãi có chọn lọc nhằm khuyến khích học sinh theo học các ngành được nhà nước xác định là “ưu tiên phát triển”. Đó là các lĩnh vực như kỹ thuật – công nghệ, y học và sư phạm – những ngành được xem là then chốt trong chiến lược phát triển bền vững và tự chủ công nghệ của Liên bang Nga.
Cụ thể, những sinh viên theo học các ngành này sẽ có cơ hội tiếp cận các khoản tín dụng giáo dục lãi suất ưu đãi 3%/năm, do nhà nước bảo trợ. Luật quy định rõ: “с 2025 года такой кредит будут выдавать только по приоритетным для российской экономики направлениям” – “từ năm 2025, loại tín dụng này sẽ chỉ cấp cho các ngành ưu tiên đối với nền kinh tế Nga”.
Danh sách chính thức các ngành nghề được hưởng ưu đãi, cùng quy định chi tiết về điều kiện và thủ tục cấp tín dụng, sẽ được Chính phủ ban hành không muộn hơn ngày 1/12/2025.
Chủ tịch Duma Quốc gia, ông Vyacheslav Volodin, đã gửi lời chúc mừng các đại biểu với lời khẳng định: “Именно ваша инициатива и первоначальный разговор о том, что необходимо повышать качество образования, задал траекторию обсуждения вопросов в Государственной Думе” – “Chính nhờ sáng kiến và cuộc trò chuyện ban đầu của các vị về việc cần nâng cao chất lượng giáo dục, mà đã vạch ra hướng thảo luận của vấn đề tại Duma Quốc gia”.
Bộ trưởng Bộ Khoa học và Giáo dục Đại học Liên bang Nga, ông Valery Falkov, cũng bày tỏ sự đồng thuận và ghi nhận nỗ lực của các đại biểu: “Он поблагодарил Вячеслава Володина и всех депутатов за последовательную совместную системную работу” – “Ông đã cảm ơn ông Vyacheslav Volodin và tất cả các đại biểu vì sự phối hợp có hệ thống và kiên định trong suốt quá trình”.
Nga đang tái định hình chiến lược giáo dục đại học
Sự thay đổi trong chính sách giáo dục đại học lần này của Nga không đơn thuần là một bước đi hành chính. Đó là một sự dịch chuyển sâu sắc trong tư duy quản lý nhà nước đối với giáo dục bậc cao. Bằng cách giới hạn quy mô đào tạo tự túc, kiểm soát học phí và ưu tiên đầu tư vào các ngành chiến lược, Nga đang phát đi một thông điệp rõ ràng: giáo dục không chỉ là dịch vụ, mà là nền tảng của phát triển quốc gia.
Từ góc nhìn dài hạn, việc kiểm soát đầu vào và điều tiết chi phí sẽ giúp tránh tình trạng “thừa cung” ở một số ngành học, đồng thời bảo đảm nguồn lực quốc gia được tập trung vào những lĩnh vực có khả năng thúc đẩy đổi mới sáng tạo, phát triển công nghệ và tăng cường năng lực cạnh tranh quốc tế.
Việc luật mới chính thức có hiệu lực từ ngày 1/9/2025 sẽ đánh dấu một giai đoạn cải tổ toàn diện trong lĩnh vực giáo dục đại học tại Nga. Những thay đổi này được kỳ vọng sẽ không chỉ nâng cao chất lượng đầu ra mà còn giúp hệ thống giáo dục Nga phục vụ tốt hơn cho các mục tiêu kinh tế – công nghệ của quốc gia trong những năm tới.
