Vào ngày 23 tháng 5 năm 2025, tại Trung tâm Nga thuộc Trường Đại học Sư phạm TP. Hồ Chí Minh, Ngày văn hóa và chữ viết Slavơ đã được tổ chức trong không khí trang nghiêm và đậm đà ý nghĩa lịch sử. Sự kiện nhằm tưởng nhớ hai vị Thánh Kyrillô và Mêthôđiô – những người đặt nền móng cho hệ thống chữ viết đầu tiên của các dân tộc Slavơ, góp phần quyết định vào sự hình thành và phát triển lâu dài của nền văn hóa Slavơ.
Dấu ấn lịch sử của hai vị thánh và sự hình thành hệ thống chữ viết Slavơ
Từ thế kỷ IX, khi các dân tộc Slavơ chưa có hệ thống chữ viết riêng, việc ghi chép, truyền tải tri thức bằng ngôn ngữ bản địa là điều không thể thực hiện. Trong bối cảnh đó, hai anh em Thánh Kyrillô và Mêthôđiô đã tiến hành cải biến bảng chữ cái Hy Lạp, sáng tạo ra bảng chữ cái Slavơ đầu tiên – Glagolit. Từ nền tảng này, các học trò và người kế tục đã phát triển ra Cyrillic, hệ chữ viết phổ biến mà các nước sử dụng tiếng Nga, Bulgaria, Serbia, Ukraina và nhiều nước khác vẫn sử dụng cho đến ngày nay.
Tại Nga, lễ kỷ niệm Ngày chữ viết và văn hóa Slavơ lần đầu được tổ chức chính thức vào năm 1863 – nhân dịp 1000 năm ngày ra đời bảng chữ cái Slavơ. Sau thời gian gián đoạn trong giai đoạn Liên Xô, lễ hội đã được khôi phục vào năm 1985. Đặc biệt, vào năm 1992, tượng đài Kyrillô và Mêthôđiô đã được dựng lên tại Quảng trường Slavơ ở Moskva – biểu tượng cho lòng tri ân sâu sắc của các thế hệ người Nga đối với công lao khai sáng của hai vị thánh.
Ngày nay, ngày lễ này không chỉ là một sự kiện mang tính tôn giáo hay lịch sử, mà còn là dịp để nhìn lại những giá trị tinh thần và văn hóa lâu đời mà hai vị Thánh đã truyền lại, đồng thời thúc đẩy việc gìn giữ ngôn ngữ mẹ đẻ giữa dòng chảy toàn cầu hóa hiện đại.
Không gian giáo dục và giao lưu văn hóa tại TP. Hồ Chí Minh
Tại Việt Nam, Ngày văn hóa và chữ viết Slavơ được tổ chức định kỳ tại Trung tâm Nga trực thuộc Trường Đại học Sư phạm TP. Hồ Chí Minh. Năm nay, bên cạnh các bài thuyết trình và chuyên đề về lịch sử bảng chữ cái Cyrillic, các sinh viên Việt Nam theo học tiếng Nga đã có cơ hội khám phá những khía cạnh sâu sắc hơn của văn hóa Nga thông qua âm nhạc cổ điển.
Một trong những điểm nổi bật của chương trình là phần giới thiệu về cuộc đời và sự nghiệp của nhà soạn nhạc thiên tài Pyotr Ilyich Tchaikovsky – nhân vật lịch sử mà nước Nga kỷ niệm 185 năm ngày sinh trong năm 2025. Sinh viên đã được xem các trích đoạn từ vở ballet kinh điển “Hồ thiên nga” – một trong những tác phẩm lừng danh nhất của Tchaikovsky. Qua đó, các em không chỉ học tiếng Nga, mà còn cảm nhận được chiều sâu của văn hóa và thẩm mỹ Nga qua nghệ thuật biểu diễn.
Bên cạnh những hoạt động mang tính học thuật, chương trình còn tạo ra không gian giao lưu nhẹ nhàng nhưng ý nghĩa, khuyến khích sinh viên trao đổi suy nghĩ, cảm nhận của mình về tầm quan trọng của ngôn ngữ mẹ đẻ và vai trò của ngôn ngữ trong việc giữ gìn bản sắc văn hóa dân tộc – điều mà chính Kyrillô và Mêthôđiô đã khởi xướng từ hơn một thiên niên kỷ trước.
Một truyền thống tiếp nối và lan tỏa giá trị
Ngày văn hóa và chữ viết Slavơ tại TP. Hồ Chí Minh là minh chứng sống động cho sự quan tâm và đầu tư bền bỉ của giới học thuật Nga tại Việt Nam đối với việc bảo tồn và phát triển ngôn ngữ, văn hóa Nga trong lòng cộng đồng sinh viên Việt Nam. Không chỉ là hoạt động giáo dục thường niên, đây còn là dịp để nhắc nhớ rằng, chữ viết không chỉ là công cụ giao tiếp – nó là linh hồn của một nền văn hóa, là mạch nguồn của tri thức và nhân bản.
Việc giới thiệu về các biểu tượng văn hóa như Kyrillô, Mêthôđiô hay Tchaikovsky không chỉ nhằm mục đích truyền dạy thông tin, mà còn là cách để vun đắp tình cảm, sự tôn trọng và yêu mến lẫn nhau giữa hai dân tộc. Từ những lớp học nhỏ, từ từng buổi trình chiếu và thảo luận, một thế hệ sinh viên Việt Nam – những người trẻ say mê tiếng Nga – đang tiếp nối hành trình giao lưu văn hóa đầy triển vọng, gắn kết Việt Nam với cộng đồng Slavơ bằng cả tri thức và trái tim.
