Trong cuộc trả lời phỏng vấn với kênh truyền hình «Россия 24», Bộ trưởng Khoa học và Giáo dục Đại học Liên bang Nga Valery Falkov đã điểm lại những kết quả nổi bật của năm qua trong lĩnh vực giáo dục đại học và khoa học. Bức tranh tổng thể được phác họa không chỉ phản ánh các con số hay chương trình cụ thể, mà còn cho thấy những chuyển dịch sâu sắc về ưu tiên đào tạo, đầu tư hạ tầng, mô hình giáo dục và hợp tác quốc tế. Những thay đổi này đang định hình lại hệ thống đại học Nga trong bối cảnh cạnh tranh công nghệ toàn cầu và nhu cầu ngày càng cấp thiết về nguồn nhân lực chất lượng cao.
Chuyển dịch mạnh mẽ sang đào tạo kỹ thuật và xây dựng hạ tầng đại học hiện đại
Một trong những điểm nhấn quan trọng được Bộ trưởng Valery Falkov nhấn mạnh là sự gia tăng rõ rệt về mức độ quan tâm của thí sinh đối với các chuyên ngành kỹ thuật. Nếu như trước đây, các trường đại học thường phải cạnh tranh gay gắt để giành chỉ tiêu ngân sách cho các ngành kinh tế và luật, thì trong năm nay, trọng tâm cạnh tranh đã chuyển sang các ngành kỹ thuật, đặc biệt là khối kỹ sư. Ngành được đánh giá là phổ biến nhất hiện nay là “chế tạo máy”, phản ánh xu hướng quay trở lại của sản xuất công nghiệp và nhu cầu nhân lực cho các lĩnh vực then chốt của nền kinh tế.
Song song với thay đổi về cơ cấu ngành đào tạo, Nga đang triển khai một chương trình quy mô lớn nhằm xây dựng mạng lưới các khu campus đại học hiện đại. Theo thông tin được công bố, hiện có 25 khu ký túc xá và tổ hợp campus sinh viên tại 21 khu vực khác nhau đang ở các giai đoạn triển khai. Trong số đó, hai campus của Trường Đại học Kỹ thuật Quốc gia Moskva mang tên N.E. Bauman và Đại học Liên bang Ural đã hoàn thành xây dựng. Đây được xem là những mô hình tiêu biểu cho định hướng phát triển hạ tầng giáo dục gắn với nghiên cứu, đổi mới sáng tạo và đời sống sinh viên.
Dự kiến trong năm tới, thêm hai campus nữa sẽ được đưa vào sử dụng toàn bộ, bao gồm campus của Đại học Liên bang Baltic mang tên Immanuel Kant và Đại học Quốc gia Nghiên cứu Novosibirsk. Xa hơn, vào năm 2027, năm khu campus khác sẽ tiếp tục được đưa vào vận hành. Việc đầu tư bài bản vào hạ tầng không chỉ nhằm cải thiện điều kiện học tập và sinh hoạt, mà còn hướng tới xây dựng các trung tâm tri thức có khả năng thu hút sinh viên, giảng viên và nhà khoa học trong và ngoài nước.
Đổi mới mô hình và gắn kết thị trường
Bộ trưởng Valery Falkov cũng dành nhiều thời gian để nói về chương trình chiến lược “Ưu tiên-2030”. Trong năm 2025, các trường đại học tham gia chương trình này đã tập trung mạnh mẽ vào việc triển khai các dự án công nghệ, qua đó góp phần thực hiện mục tiêu quốc gia về vị thế dẫn đầu công nghệ, mục tiêu được Tổng thống Vladimir Putin đặt ra. Cách tiếp cận này cho thấy giáo dục đại học không còn tách rời khỏi chiến lược phát triển kinh tế – công nghệ của đất nước, mà trở thành một trong những trụ cột chính.
Liên quan đến cải cách hệ thống, Bộ trưởng cho biết mô hình giáo dục đại học mới của Nga đang được xây dựng để đáp ứng những thách thức lớn của thời đại. Đó là sự chuyển đổi toàn cầu sang các nền tảng công nghệ mới, cũng như tình trạng thiếu hụt nhân lực có trình độ cao trên thị trường lao động. Việc điều chỉnh cấu trúc đào tạo, thời gian học và nội dung chương trình được kỳ vọng sẽ giúp sinh viên tốt nghiệp thích ứng nhanh hơn với thực tiễn, đồng thời đáp ứng nhu cầu của các ngành kinh tế mũi nhọn.
Một vấn đề nhận được nhiều sự quan tâm của xã hội là việc điều tiết tuyển sinh hệ đào tạo có thu phí tại các trường đại học. Theo định hướng mới, mục tiêu chính của chính sách này là đảm bảo khả năng tiếp cận giáo dục đại học chất lượng cao, đồng thời thu hẹp khoảng cách giữa nhà trường và thị trường lao động. Dự kiến sẽ cắt giảm khoảng 13% tổng số chỉ tiêu đào tạo có thu phí, trong đó phần lớn thuộc về các trường đại học ngoài công lập. Đây được xem là bước đi nhằm nâng cao chất lượng chung của hệ thống, tránh tình trạng mở rộng quy mô đào tạo không gắn với nhu cầu thực tế.
Trong lĩnh vực khoa học, Bộ trưởng Falkov nhấn mạnh vai trò đặc biệt quan trọng của Thập kỷ khoa học và công nghệ trong việc thu hút thanh niên tham gia nghiên cứu. Một trong những sự kiện tiêu biểu là Đại hội các nhà khoa học trẻ, được tổ chức thường niên. Từ một sự kiện mang tầm quốc gia, đại hội này đã phát triển thành diễn đàn có quy mô quốc tế, góp phần kết nối các nhà nghiên cứu trẻ, thúc đẩy trao đổi học thuật và hình thành các mạng lưới hợp tác mới.
Mở rộng hợp tác quốc tế
Năm 2025 cũng được đánh giá là năm mang tính đột phá trong hợp tác quốc tế về giáo dục và khoa học. Nga đã ký kết năm hiệp định liên chính phủ về công nhận lẫn nhau các văn bằng giáo dục, tạo điều kiện thuận lợi cho sinh viên và chuyên gia di chuyển, học tập và làm việc xuyên biên giới. Đặc biệt, năm khoa học và giáo dục Nga – Việt Nam chính thức được khởi động, mở ra giai đoạn mới trong hợp tác song phương. Bên cạnh đó, giai đoạn 2026–2027 đã được công bố là các năm chéo về giáo dục giữa Nga và Trung Quốc, cho thấy trọng tâm hợp tác đang hướng mạnh sang châu Á.
Cùng với các thỏa thuận và chương trình cấp cao, hoạt động của các chi nhánh trường đại học Nga ở nước ngoài cũng đang được triển khai tích cực. Đây không chỉ là công cụ mở rộng ảnh hưởng giáo dục, mà còn là cầu nối văn hóa, khoa học, góp phần quảng bá mô hình giáo dục đại học Nga ra thế giới.
Tổng thể, những nội dung được Bộ trưởng Valery Falkov chia sẻ cho thấy giáo dục đại học và khoa học Nga đang bước vào giai đoạn tái cấu trúc sâu rộng. Sự kết hợp giữa ưu tiên công nghệ, đầu tư hạ tầng, cải cách mô hình đào tạo và mở rộng hợp tác quốc tế đang tạo nền tảng cho một hệ thống giáo dục năng động hơn, thích ứng tốt hơn với các biến động toàn cầu và nhu cầu phát triển trong dài hạn.
