Ngày 27/11, tại Trung tâm Tri thức – Thư viện Cơ bản của Đại học Tổng hợp Quốc gia Moskva (MGU), giáo sư, viện sĩ V.A. Sadovnichy – Hiệu trưởng MGU và Chủ tịch Liên minh Hiệu trưởng Nga – đã có buổi tiếp đón đoàn đại biểu Viện Hàn lâm Khoa học và Công nghệ Việt Nam do viện sĩ Châu Văn Minh, Chủ tịch Viện, dẫn đầu. Cuộc gặp diễn ra trong không khí trang trọng, ấm áp và nhấn mạnh chiều sâu của mối quan hệ hợp tác khoa học – giáo dục giữa hai nước.
Những ký ức và dấu ấn gắn bó giữa Việt Nam và MGU
Mở đầu bài phát biểu, giáo sư V.A. Sadovnichy nhắc lại mối liên hệ cá nhân sâu sắc giữa MGU và người đứng đầu giới khoa học Việt Nam. Ông nói rằng đối với viện sĩ Châu Văn Minh, Đại học Tổng hợp Quốc gia Moskva chính là Alma Mater – nơi ông tốt nghiệp khoa Hóa học cách đây 40 năm và vẫn sử dụng tiếng Nga thành thạo. Trong mắt vị hiệu trưởng lâu năm của MGU, khách mời từ Việt Nam không chỉ là một nhà khoa học hàng đầu mà còn là “phần lịch sử và niềm tự hào của MGU”.
Ông gọi viện sĩ Châu Văn Minh là “частью и гордостью МГУ, выдающимся выпускником Московского университета” – “một phần và niềm tự hào của MGU, một cựu sinh viên xuất sắc của Đại học Moskva”. Đồng thời, ông bày tỏ sự chúc mừng khi vị học giả Việt Nam được bầu vào Viện Hàn lâm Khoa học Nga (RAN) trong năm 2025 và được trao danh hiệu “Đại sứ giáo dục và khoa học Nga”. Chính MGU đã đề cử ông cho danh hiệu này, và theo Hiệu trưởng Sadovnichy, đây cũng là niềm vinh dự lớn của nhà trường.
Từ những kỷ niệm cá nhân, cuộc trò chuyện mở rộng sang bức tranh rộng lớn của quan hệ khoa học – giáo dục Nga – Việt. Giáo sư Sadovnichy nhấn mạnh rằng hợp tác giữa MGU và các cơ sở đào tạo Việt Nam đã có lịch sử gần 75 năm, bắt đầu từ những năm 1950. Năm 1952, MGU bắt đầu đào tạo chuyên ngành nghiên cứu Việt Nam tại khoa Lịch sử. Cho đến nay, tiếng Việt, văn học, lịch sử, văn hóa, kinh tế và chính trị hiện đại của Việt Nam đã được nghiên cứu bài bản tại Viện Các nước châu Á và châu Phi thuộc MGU.
Ông nhắc lại rằng nhiều nhà lãnh đạo và học giả nổi tiếng của Việt Nam từng đặt chân đến MGU, trong đó có Chủ tịch Hồ Chí Minh. Trong lĩnh vực nghiên cứu khoa học, một trong những biểu tượng hợp tác nổi bật là Trung tâm Nghiên cứu Khoa học và Công nghệ Nhiệt đới Nga – Việt, hoạt động giàu hiệu quả suốt hơn 30 năm.
Hiệu trưởng Sadovnichy cũng khẳng định một hình thức hợp tác mới, giàu tiềm năng giữa hai nước chính là các Diễn đàn Hiệu trưởng Nga – Việt. Diễn đàn lần thứ nhất diễn ra tại Hà Nội vào tháng 5/2019, diễn đàn thứ hai tổ chức tại MGU tháng 4/2024, và diễn đàn thứ ba đang được lên kế hoạch vào tháng 3/2026. Sự kiện này dự kiến sẽ là chương trình trọng điểm trong Năm hợp tác khoa học – giáo dục Nga – Việt 2026, được xác lập trong Tuyên bố chung ký kết sau cuộc gặp giữa Tổng thống Nga Vladimir Putin và Tổng Bí thư Đảng Cộng sản Việt Nam Tô Lâm vào tháng 5/2025.
Hợp tác khoa học – giáo dục: hướng đi chiến lược cho tương lai
Trong bài phát biểu của mình, giáo sư V.A. Sadovnichy đề cập đặc biệt đến vai trò của Viện Hàn lâm Khoa học và Công nghệ Việt Nam trong việc thúc đẩy kết nối giữa các cộng đồng hàn lâm hai nước. Đối với MGU, một điểm nhấn quan trọng là hợp tác giữa các nhà khoa học Việt Nam và khoa Hóa học – đơn vị đầu ngành của Nga trong lĩnh vực hóa học.
Ông cũng nhắc đến “hướng Việt Nam” trong lĩnh vực tâm lý học, khi khoa Tâm lý MGU có nhiều cựu sinh viên Việt Nam, trong đó có giáo sư Phạm Minh Hạc – nguyên Bộ trưởng Bộ Giáo dục Việt Nam, người sử dụng tiếng Nga rất thành thạo. Theo ông, đây là minh chứng cho sự gắn bó lâu dài và bền chặt giữa hai nền khoa học.
Một chi tiết thú vị được Hiệu trưởng Sadovnichy chia sẻ là việc phía Việt Nam quyết định giữ nguyên tên con tàu nghiên cứu mang tên Yuri Vladimirovich Gagarinsky – một cựu sinh viên MGU, nhà hóa học xuất sắc và viện sĩ dự khuyết Viện Hàn lâm Khoa học Liên Xô. Con tàu này được Nga bàn giao cho Trung tâm Nhiệt đới Nga – Việt, và việc Việt Nam giữ nguyên tên gọi là “dấu hiệu của sự trân trọng đặc biệt đối với Nga và tiềm lực khoa học của nước Nga”.
Kết thúc bài phát biểu, ông bày tỏ kỳ vọng mạnh mẽ: năm 2026 – Năm hợp tác khoa học và giáo dục Nga – Việt – sẽ đem lại nhiều dự án mới, sự kiện chung và quan hệ đối tác bền vững hơn giữa các học giả hai nước.
Về phía mình, viện sĩ Châu Văn Minh đáp lời chân thành: “Tôi luôn vui mừng khi được trở lại thăm Đại học Tổng hợp Quốc gia Moscow Lomonosov, nơi tôi tự hào là cựu sinh viên. Tôi vô cùng biết ơn Đại học Tổng hợp Quốc gia Moscow Lomonosov đã đề cử và trao tặng cho tôi danh hiệu danh dự ‘Đại sứ Giáo dục và Khoa học Nga’. Viện Hàn lâm Khoa học và Công nghệ Việt Nam đã hợp tác với Khoa Hóa học của Đại học Tổng hợp Quốc gia Moscow trong nhiều năm, và chúng tôi rất vui mừng được tiếp tục phát triển quan hệ đối tác trong các lĩnh vực khác.”
Ông được bầu làm viện sĩ nước ngoài của RAN vào tháng 5/2025 và nhận danh hiệu “Đại sứ giáo dục và khoa học Nga” vào tháng 10 cùng năm.
Tại cuối buổi gặp, Hiệu trưởng MGU và Chủ tịch Viện Hàn lâm Khoa học và Công nghệ Việt Nam đã ký kết biên bản ghi nhớ về hợp tác, khẳng định cam kết mở rộng các chương trình nghiên cứu, trao đổi nhân lực và phát triển các dự án chung.
Viện Hàn lâm Khoa học và Công nghệ Việt Nam – tổ chức khoa học lớn nhất của Việt Nam – vừa kỷ niệm 50 năm thành lập. Hiện viện có 51 đơn vị trực thuộc, trong đó có 28 viện nghiên cứu, cùng mạng lưới cơ sở trải dài tại Hà Nội, TP. Hồ Chí Minh, Hải Phòng, Nha Trang, Đà Lạt và Huế. Với nền tảng mạnh mẽ này, hợp tác giữa Viện và MGU hứa hẹn sẽ tiếp tục mở rộng, trở thành một trong những trụ cột quan trọng trong quan hệ khoa học – giáo dục giữa hai quốc gia.
