Từ năm 2024, một dự án thử nghiệm cho phép sinh viên sử dụng trí tuệ nhân tạo (AI) trong quá trình chuẩn bị luận văn tốt nghiệp đã được khởi động tại Đại học Nghiên cứu Quốc gia Kinh tế Cao cấp (HSE). Đây là kết quả hợp tác giữa HSE và Yandex – một trong những công ty công nghệ hàng đầu tại Nga, nhằm tích hợp mô hình ngôn ngữ YandexGPT vào thực tiễn giáo dục đại học.
Đến tháng 8 năm 2025, dự án đã mở rộng quy mô với sự tham gia của 11 trường đại học trên toàn quốc, thuộc nhiều lĩnh vực đào tạo khác nhau và thu hút hơn 500 sinh viên thử nghiệm.
Sự tham gia của 11 trường đại học và hơn 500 sinh viên
Theo thông tin được đăng tải ngày 4/8/2025 trên các cơ quan truyền thông lớn như Коммерсантъ, РИА Новости, Ведомости và LTV Reports, 11 trường đại học đã tham gia vào dự án bao gồm: Đại học ITMO, Đại học Liên bang Kazan, Đại học Y khoa Nhà nước Siberia, Đại học Liên bang Bắc Caucasus, Đại học Bang Nizhny Novgorod, Đại học Bang Tomsk, Đại học Bang Tyumen, Đại học Liên bang Ural, Đại học Chính phủ Moskva, cùng với HSE – nơi khởi xướng chương trình.
Sinh viên tham gia đến từ các ngành khoa học xã hội – nhân văn, kinh tế, văn học, sư phạm và truyền thông. Họ đã được đào tạo cách sử dụng YandexGPT để hỗ trợ phân tích nguồn tài liệu, lập cấu trúc nội dung, soạn thảo văn bản sơ bộ, chỉnh sửa văn phong và trực quan hóa dữ liệu.
Theo thống kê chi tiết từ các báo cáo, khoảng 60% sinh viên dùng AI để xây dựng cấu trúc luận văn, 51% sử dụng để tổng hợp tài liệu, 47% tạo nội dung thô, 45% tự động hóa xử lý dữ liệu, 42% dùng để chỉnh sửa văn phong. Đáng chú ý, chỉ 17% sinh viên lựa chọn sử dụng AI trong toàn bộ quá trình viết luận văn – từ khâu chuẩn bị đến hoàn thiện.
Con số này phản ánh sự thận trọng nhất định trong việc sử dụng AI, đồng thời cho thấy sinh viên Nga đang dần hình thành thói quen sử dụng công nghệ một cách chọn lọc và có ý thức hơn trong môi trường học thuật.
Công cụ học tập hay thách thức giáo dục truyền thống?
Không chỉ dừng lại ở các con số, dự án còn mở ra những thảo luận sâu hơn về vai trò thực sự của AI trong quá trình đào tạo đại học. Ông Andrey Anfinogentov – Trưởng khoa Quản lý Công nghệ và Đổi mới tại Đại học ITMO – chia sẻ rằng:
“Nhờ AI, các sinh viên có thể tiết kiệm thời gian ở những công đoạn đầu và phần nội dung cơ bản để có thể tập trung cho các giải pháp sáng tạo vốn là yếu tố quan trọng khi họ ra trường đời.”
Tương tự, ông Ilya Obabkov – Quyền Hiệu trưởng Đại học Liên bang Ural – cũng khẳng định rằng AI là công cụ cần thiết không chỉ cho sinh viên mà còn cho cả đội ngũ giảng viên. Mục tiêu không phải là thay thế mà là hỗ trợ, tối ưu hóa những phần việc lặp đi lặp lại, giải phóng thời gian để người học có thể đầu tư cho phần tư duy – sáng tạo.
Tuy nhiên, không thiếu những quan điểm thận trọng. Giám đốc điều hành ngân hàng Sberbank, ông German Gref, từng cảnh báo rằng:
“Việc lạm dụng AI và các thiết bị công nghệ sẽ dẫn đến suy giảm khả năng trí tuệ ở trẻ em.”
Một quan ngại khác đến từ ông Andrey Rybnikov – giảng viên cao cấp tại Đại học Công nghệ Nga, khi ông chỉ ra rủi ro an ninh thông tin: các mô hình AI, nếu không được bảo mật nghiêm ngặt, có thể bị tin tặc xâm nhập và đánh cắp toàn bộ dữ liệu được người dùng nhập vào. Trong bối cảnh mà luận văn thường chứa thông tin nghiên cứu, dữ liệu khảo sát và nhận xét học thuật, nguy cơ rò rỉ thông tin có thể dẫn đến hậu quả nghiêm trọng.
Giới hạn nào cho AI trong học thuật?
Điểm nổi bật của dự án là cách tiếp cận AI một cách có tổ chức và có hướng dẫn. Khác với những lo ngại phổ biến về việc sinh viên lén sử dụng AI để gian lận học thuật, chương trình của HSE và Yandex chọn cách công khai, đào tạo bài bản và tạo ra môi trường kiểm soát có định hướng.
Tuy nhiên, sự thừa nhận AI như một phần trong quy trình làm luận văn cũng đồng nghĩa với việc các cơ sở đào tạo sẽ cần tái cấu trúc các tiêu chí đánh giá, định nghĩa lại khái niệm “năng lực nghiên cứu” trong thời đại số. Một luận văn có sự hỗ trợ từ AI vẫn có thể là một sản phẩm nghiêm túc, nếu người viết làm chủ được công cụ, giữ vai trò điều phối và đưa ra quyết định cuối cùng về nội dung.
Vấn đề không còn là việc AI có nên xuất hiện trong giáo dục đại học hay không, mà là phải làm thế nào để AI trở thành phần bổ sung hiệu quả, chứ không trở thành cánh tay “làm thay” người học.
Tương lai của luận văn trong thời đại trí tuệ nhân tạo
Dự án giữa HSE và Yandex được xem là bước đi tiên phong, mở đường cho làn sóng đổi mới trong giáo dục đại học tại Nga – và có thể là cả thế giới. Với hơn 500 sinh viên tham gia và kết quả bước đầu tích cực, rất có thể trong vài năm tới, các trường đại học khác sẽ triển khai mô hình tương tự.
Tuy vậy, để duy trì chất lượng và tính trung thực của học thuật, cần một khung pháp lý rõ ràng về vai trò và giới hạn của AI trong đào tạo. Sinh viên cần được trang bị không chỉ kỹ năng sử dụng công cụ, mà còn kỹ năng tư duy phản biện, phân tích và đạo đức học thuật – những yếu tố mà AI vẫn chưa thể thay thế.
AI sẽ tiếp tục phát triển, nhưng những câu hỏi về ranh giới giữa hỗ trợ và thay thế vẫn còn đó. Điều quan trọng là không đánh mất bản chất của giáo dục: giúp con người học cách học, không phải học cách phó mặc.
