Trong một bước tiến chiến lược nhằm nâng cao năng lực nghiên cứu và hội nhập quốc tế, Đại học Quốc gia Hà Nội (ĐHQGHN) chính thức bổ nhiệm Giáo sư Alexey Ustinov – nhà khoa học hàng đầu thế giới trong lĩnh vực công nghệ lượng tử – làm Viện trưởng danh dự Viện Công nghệ Lượng tử, trực thuộc Công viên Công nghệ cao và Đổi mới sáng tạo của trường.
Chuyên gia hàng đầu thế giới về qubit siêu dẫn đến với Việt Nam
Giáo sư Alexey Ustinov là một trong những gương mặt tiêu biểu trong lĩnh vực công nghệ lượng tử, đặc biệt là nghiên cứu về qubit siêu dẫn – nền tảng quan trọng của máy tính lượng tử. Ông hiện là Giám đốc Phòng thí nghiệm Công nghệ Lượng tử Siêu dẫn tại Đại học Khoa học và Công nghệ Quốc gia Nga (MISiS) và đồng thời là giáo sư tại Viện Công nghệ Karlsruhe (Đức).
Với hơn 400 công bố quốc tế và chỉ số H-index trên 60, Giáo sư Ustinov được cộng đồng khoa học đánh giá là người đã góp phần định hình các hướng nghiên cứu lớn trong lĩnh vực công nghệ lượng tử, đặc biệt là tính nhất quán lượng tử ở quy mô vĩ mô, soliton lượng tử, mạch Josephson và vật liệu siêu dẫn thế hệ mới. Ông từng nhận nhiều giải thưởng danh giá như:
- Mega Grant của Chính phủ Nga năm 2011 (trị giá khoảng 3,5 triệu euro) để triển khai dự án “Superconducting Metamaterials”,
- Giải thưởng Google Faculty Research Award (2017) trong lĩnh vực tính toán lượng tử,
- Giải thưởng Made in Russia (2015) cho việc chế tạo thành công qubit siêu dẫn đầu tiên tại Nga,
- Và các giải thưởng quốc tế khác như Học bổng Humboldt (1989), giải thưởng Stefanos Pnevmatikos (1998)…
Gần đây, ông cũng là chủ nhiệm dự án Milli-Q do Hội đồng Nghiên cứu châu Âu (ERC) tài trợ với ngân sách 2,7 triệu euro, nhằm phát triển thế hệ qubit tần số cao, góp phần tăng hiệu năng máy tính lượng tử và giảm thiểu yêu cầu về làm lạnh siêu dẫn – một trong những rào cản lớn của công nghệ hiện tại.
Việc mời được một nhà khoa học với hồ sơ học thuật và thành tích dày dặn như vậy đảm nhận vị trí Viện trưởng danh dự được xem là bước ngoặt quan trọng đối với ĐHQGHN nói chung và Viện Công nghệ Lượng tử nói riêng.
“Tôi rất mong sớm được gặp gỡ, chia sẻ kinh nghiệm với sinh viên và các nhà nghiên cứu trẻ tại Việt Nam. Sự tò mò khoa học và tinh thần học hỏi sẽ giúp các bạn nhanh chóng bắt kịp thế giới trong lĩnh vực này”, Giáo sư Ustinov chia sẻ trong buổi công bố quyết định.
Thúc đẩy hợp tác quốc tế và khẳng định vai trò tiên phong của ĐHQGHN
Sự hợp tác giữa Giáo sư Ustinov và ĐHQGHN không chỉ mang tính biểu tượng mà còn là một phần trong chiến lược dài hạn của nhà trường. Trong bối cảnh thế giới đang bước vào cuộc đua phát triển công nghệ lượng tử – một trụ cột của cách mạng công nghiệp lần thứ tư – Việt Nam cần những bước đi mạnh mẽ và hợp tác đẳng cấp cao để không bị tụt hậu.
Theo TS Nguyễn Quốc Hưng, Viện trưởng Viện Công nghệ Lượng tử, sự hiện diện của Giáo sư Ustinov là “nguồn tri thức quý báu và là động lực để đội ngũ giảng viên, nghiên cứu viên và sinh viên của ĐHQGHN tiếp cận những thành tựu khoa học đỉnh cao, từng bước đưa Việt Nam tham gia sâu vào bản đồ lượng tử toàn cầu”.
Ông Hưng cũng cho rằng: “Bằng uy tín học thuật của Giáo sư Ustinov, Viện Công nghệ Lượng tử sẽ có cơ hội thuận lợi hơn trong việc kết nối và hội nhập với cộng đồng nghiên cứu quốc tế, đặc biệt trong lĩnh vực qubit siêu dẫn – công nghệ lõi mà Viện đang hướng tới làm chủ trong tương lai”.
Trong thời gian tới, Giáo sư Ustinov sẽ cùng ĐHQGHN triển khai nhiều nội dung hợp tác thiết thực như định hướng chiến lược nghiên cứu, tư vấn phát triển các phòng thí nghiệm trọng điểm, kết nối với các trung tâm nghiên cứu lượng tử hàng đầu thế giới và đặc biệt là thúc đẩy các chương trình trao đổi sinh viên, nhà nghiên cứu giữa Việt Nam và Nga.
Tháng 10/2025, ông sẽ có chuyến thăm trực tiếp đến Hà Nội để làm việc với Viện Công nghệ Lượng tử, gặp gỡ giảng viên và sinh viên. Đây sẽ là bước khởi đầu cho chuỗi hoạt động dài hạn mà hai bên hướng tới.
Đại học Quốc gia Hà Nội đẩy mạnh chiến lược khoa học – công nghệ đến 2035
Sự kiện bổ nhiệm Giáo sư Ustinov là một phần trong chiến lược phát triển đầy tham vọng của ĐHQGHN. Trường đang tích cực triển khai Nghị quyết 57-NQ/TW về đột phá phát triển khoa học, công nghệ, đổi mới sáng tạo và chuyển đổi số quốc gia. Theo đó, ĐHQGHN đã thành lập Công viên Công nghệ cao và Đổi mới sáng tạo, hướng tới mục tiêu trở thành trung tâm khoa học và công nghệ thông minh, hiện đại, dẫn đầu các xu thế toàn cầu.
Viện Công nghệ Lượng tử, nơi Giáo sư Ustinov sẽ làm việc, được xác định là đầu mối nghiên cứu, ứng dụng và chuyển giao công nghệ lượng tử tiên tiến – nền tảng cho trí tuệ nhân tạo và các công nghệ tương lai.
Trong Quyết định số 3368-QĐ/ĐHQGHN ngày 30/6/2025, ĐHQGHN đã xác định 8 lĩnh vực công nghệ ưu tiên đầu tư giai đoạn 2025–2035, gồm: công nghệ chip bán dẫn, trí tuệ nhân tạo và dữ liệu lớn, robot – tự động hóa, y – sinh tiên tiến, năng lượng và vật liệu tiên tiến, công nghệ lượng tử, nông nghiệp thông minh và công nghệ môi trường.
Không chỉ dừng lại ở chiến lược công nghệ, ĐHQGHN còn đổi mới mô hình quản trị nhân lực khoa học thông qua Chương trình Giáo sư thỉnh giảng (ban hành theo Quyết định số 3436/QĐ-ĐHQGHN ngày 3/7/2025), với mục tiêu thu hút khoảng 100 nhà khoa học xuất sắc trong và ngoài nước trong giai đoạn 2026–2031.
Chính những nỗ lực đó đã giúp ĐHQGHN được nhắc đến trong Nghị quyết số 71-NQ/TW ngày 22/8/2025 của Bộ Chính trị như là một trong các đơn vị giáo dục đại học trọng điểm cần được đầu tư có trọng tâm, để nâng cao khả năng cạnh tranh quốc tế và phát triển đội ngũ nhà khoa học tinh hoa.
Sự hợp tác giữa ĐHQGHN và MISiS – trường đại học công nghệ hàng đầu của Liên bang Nga – cũng đã được thúc đẩy mạnh mẽ từ chuyến công tác của Giám đốc ĐHQGHN, Giáo sư Lê Quân, trong tháng 5/2025. Trong khuôn khổ chuyến thăm, hai bên đã thảo luận sâu về các hướng hợp tác trong trí tuệ nhân tạo, công nghệ bán dẫn và đặc biệt là công nghệ lượng tử.
Phát biểu về vai trò của ĐHQGHN, Giám đốc Lê Quân nhấn mạnh: “Chúng tôi coi việc đồng hành cùng đất nước hiện thực hóa các mục tiêu lớn về phát triển khoa học, đổi mới sáng tạo là sứ mệnh chiến lược. Việc mời Giáo sư Alexey Ustinov giữ vai trò Viện trưởng danh dự thể hiện quyết tâm hội nhập sâu rộng với khoa học quốc tế, đưa công nghệ lượng tử trở thành hướng nghiên cứu mũi nhọn”.
Việc mời Giáo sư Alexey Ustinov – một biểu tượng của khoa học lượng tử hiện đại – về cộng tác tại Viện Công nghệ Lượng tử không chỉ mang lại uy tín học thuật cho ĐHQGHN, mà còn mở ra một chương mới cho ngành công nghệ lượng tử tại Việt Nam. Đây là một bước đi cho thấy quyết tâm rõ ràng trong việc nâng tầm nghiên cứu khoa học quốc gia, hội nhập quốc tế và góp phần đưa Việt Nam vươn lên trong bản đồ khoa học công nghệ toàn cầu.
