Từ ngày 1/9/2025, một đạo luật mới tại Liên bang Nga sẽ chính thức có hiệu lực, đánh dấu bước thay đổi lớn trong việc kiểm soát hoạt động tuyển sinh đại học theo hình thức thu học phí. Đây là động thái mạnh mẽ của chính phủ Nga nhằm thiết lập lại trật tự trong hệ thống giáo dục đại học, đặc biệt là với các chương trình đào tạo có thu phí.
Nhà nước sẽ kiểm soát học phí, chỉ tiêu và ngành đào tạo
Từ ngày 1/9, Nội các Nga sẽ được trao quyền trực tiếp điều chỉnh hoạt động tuyển sinh vào các trường đại học theo hình thức thu học phí. Việc điều chỉnh bao gồm: quy định mức học phí, số lượng sinh viên được tuyển theo diện thu phí và các chuyên ngành được phép đào tạo. Điều này đồng nghĩa với việc, từ nay, các trường đại học sẽ không còn toàn quyền quyết định số lượng và lĩnh vực tuyển sinh theo hình thức thu phí như trước.
Tuy đạo luật bắt đầu có hiệu lực từ tháng 9/2025, nhưng trên thực tế, phần lớn nội dung chi tiết sẽ được triển khai vào năm 2026. Chính phủ Nga và Bộ Giáo dục và Khoa học Liên bang Nga đang xây dựng một khuôn khổ pháp lý cụ thể nhằm xác định các tiêu chí mà một cơ sở giáo dục đại học cần đáp ứng để được phân bổ chỉ tiêu tuyển sinh thu phí.
Bà Ekaterina Kharchenko – Phó Chủ tịch Ủy ban Khoa học và Giáo dục Đại học thuộc Duma Quốc gia (Hạ viện Nga) – khẳng định trong một cuộc phỏng vấn với hãng tin RIA Novosti: “Chúng tôi không đặt mục tiêu giảm tuyển sinh, mà là thiết lập lại trật tự. Luật mới nhằm nâng cao chất lượng đào tạo chuyên gia và xây dựng một hệ thống tuyển sinh dựa trên nhu cầu thực tế của thị trường lao động.”
Hiện nay, tại Nga có 749 trường đại học chính và 540 cơ sở đào tạo, trong đó khoảng 1/3 là các trường tư. Các trường này từ lâu được phép tự do tuyển sinh theo hình thức thu phí, trong đó bao gồm cả những ngành học đang gặp tình trạng “thừa thầy thiếu việc” như kinh tế và nhân văn. Luật mới sẽ thay đổi cục diện này theo hướng có tổ chức và kiểm soát chặt chẽ hơn.
Tuyển sinh theo hướng cạnh tranh và phù hợp với thị trường
Một trong những thay đổi đáng chú ý là việc nhà nước sẽ xây dựng cơ chế giám sát, đánh giá cụ thể chất lượng đào tạo của từng trường để quyết định việc phân bổ chỉ tiêu thu phí. Điều này không chỉ tạo ra sự cạnh tranh giữa các cơ sở đào tạo mà còn đảm bảo rằng các sinh viên được đào tạo ra sẽ đáp ứng được nhu cầu thực tế của xã hội.
Theo bà Kharchenko, lâu nay các trường đại học vẫn tự lập kế hoạch tuyển sinh, bao gồm cả chỉ tiêu đào tạo theo diện thu phí. Tuy nhiên, vì luật pháp chưa quy định rõ ràng, nên việc thực thi gần như không có cơ chế kiểm soát cụ thể. Từ năm 2026, điều này sẽ thay đổi khi toàn bộ các chỉ tiêu tuyển sinh – kể cả diện thu phí – phải được các cơ quan quản lý cấp phép, và việc thực hiện sẽ được kiểm soát chặt chẽ.
Bà Kharchenko cho biết: “Chúng ta không thể để xảy ra tình trạng mất cân bằng giữa thị trường lao động và hệ thống giáo dục hiện nay. Chúng ta không thể để đào tạo những chuyên gia không có nhu cầu trên thị trường.”
Theo định hướng mới, khi phân bổ chỉ tiêu, chính quyền sẽ xem xét đến nhu cầu thực tế về chuyên ngành trong xã hội, chất lượng đào tạo của từng trường, chứ không còn chỉ dựa vào mong muốn tuyển sinh của các trường. Điều này sẽ tạo ra một hệ thống đào tạo hướng đến kết quả thực tế: tạo ra nguồn nhân lực chất lượng, đúng với nhu cầu phát triển của đất nước.
Một điểm quan trọng được nhấn mạnh là các trường đại học sẽ không bị “siết” đột ngột. Tất cả sẽ được thông báo và chuẩn bị trước, với các quy định rõ ràng và hệ thống. Bà Kharchenko khẳng định: “Sẽ không có việc ‘siết chặt quy định’ đột ngột. Các trường đại học sẽ nắm rõ quy định trước, biết rõ số lượng sinh viên được phép tuyển và theo học chương trình nào. Quy định sẽ mang tính hệ thống, dựa trên các tiêu chí chất lượng.”
Bà Kharchenko cũng cho biết, vào cuối năm 2025, Chính phủ Nga sẽ ban hành nghị định nêu rõ tiêu chí cụ thể về việc trường đại học nào đủ điều kiện để được phân bổ nhiều chỉ tiêu thu phí hơn. Đây sẽ là cơ sở để các trường tự đánh giá lại năng lực đào tạo, quy trình đảm bảo chất lượng, cũng như sự phù hợp với yêu cầu của thị trường lao động.
Cạnh tranh học phí và đảm bảo đầu ra: Định hướng bền vững cho giáo dục đại học
Điểm nhấn quan trọng của cải cách lần này là thiết lập cơ chế cạnh tranh trong đào tạo có thu phí. Không còn việc các trường ồ ạt mở rộng chỉ tiêu theo năng lực “thu hút học phí”, thay vào đó là sự cạnh tranh về chất lượng đào tạo, khả năng đảm bảo đầu ra và sự phù hợp với chiến lược phát triển kinh tế – xã hội.
Bà Kharchenko chia sẻ thêm: “Rõ ràng chúng ta đang nói đến vấn đề việc làm, bởi chúng ta cần đào tạo những chuyên gia được thị trường lao động đón nhận. Chúng ta không thể tiếp tục tạo ra một lực lượng lao động không phù hợp, gây lãng phí cả nguồn lực xã hội và thời gian của người học.”
Chính vì vậy, bên cạnh việc xây dựng hành lang pháp lý, chính phủ Nga cũng sẽ phối hợp cùng Bộ Giáo dục và Khoa học, các trường đại học, chuyên gia và giảng viên để xác định các tiêu chí cụ thể cho việc tuyển sinh thu phí.
Mặc dù có nhiều ý kiến lo ngại rằng các ngành như kinh tế, luật hoặc nhân văn có thể bị cắt giảm chỉ tiêu, song đại diện Duma Quốc gia khẳng định: việc cải cách không nhằm cắt giảm các ngành này, mà là sắp xếp lại cho phù hợp với tình hình thực tế và đảm bảo cơ hội việc làm cho sinh viên sau tốt nghiệp.
Tóm lại, luật mới về kiểm soát tuyển sinh đại học thu phí tại Nga không đơn thuần là một chính sách siết chặt, mà là bước đi cần thiết để cải thiện chất lượng giáo dục đại học, đảm bảo cân bằng cung – cầu lao động và hướng tới một hệ thống đào tạo bền vững. Trong bối cảnh toàn cầu hóa và hội nhập sâu rộng, đây được xem là động thái chiến lược nhằm nâng cao vị thế giáo dục Nga trên bản đồ học thuật thế giới.
