Trong bối cảnh hợp tác quốc tế ngày càng đóng vai trò quan trọng trong việc phát triển các ngành công nghệ mũi nhọn, một đoàn đại biểu của Viện Năng lượng nguyên tử Việt Nam (VINATOM) đã có chuyến thăm và làm việc tại Đại học Bách khoa Tomsk (TPU), Liên bang Nga. Chuyến đi không chỉ thể hiện mối quan tâm sâu sắc của Việt Nam đối với việc đào tạo nhân lực chất lượng cao cho ngành năng lượng hạt nhân mà còn mở ra nhiều cơ hội hợp tác thiết thực với đối tác chiến lược là Tập đoàn năng lượng nguyên tử quốc gia Nga – Rosatom.
Thăm cơ sở nghiên cứu hiện đại và tìm kiếm cơ hội hợp tác đào tạo
Tại Đại học Bách khoa Tomsk, đoàn đại biểu VINATOM cùng các chuyên gia từ Rosatom và các đơn vị thành viên như AО GSPИ, AО GНЦ НИИАР, ООО RTS, Học viện kỹ thuật Rosatom đã có chuyến khảo sát thực địa tại các phòng thí nghiệm và lò phản ứng hạt nhân nghiên cứu của trường. Đây là lò phản ứng mạnh nhất trong hệ thống các trường đại học tại Nga, và được xem là một trong những nền tảng quan trọng cho việc kết hợp giữa đào tạo, nghiên cứu và ứng dụng trong ngành hạt nhân.
Theo tiến sĩ Nguyễn Kiên Cường – Phó Giám đốc Viện Nghiên cứu Hạt nhân Đà Lạt, trưởng đoàn công tác phía Việt Nam – thì nhu cầu đào tạo nhân sự cho các dự án tương lai của ngành năng lượng nguyên tử ở Việt Nam là rất lớn: “Đối với nhà máy điện hạt nhân đầu tiên của Việt Nam, chúng tôi cần khoảng 1.900 nhân sự. Đối với Trung tâm nghiên cứu khoa học và công nghệ hạt nhân trong tương lai, cần khoảng 300 người.”
Phát biểu tại buổi làm việc, ông cho biết: “Thăm Đại học Bách khoa Tomsk, chúng tôi nhận thấy trường có đầy đủ năng lực để đào tạo nhân lực, kể cả thông qua các khóa học ngắn hạn và chương trình thực tập. Chúng tôi cũng đặc biệt quan tâm đến các chương trình đào tạo, nghiên cứu của TPU, ví dụ như các hệ thống bảo vệ vật lý, giám sát an toàn bức xạ và nhiều lĩnh vực khác. Trong thời gian làm việc, chúng tôi đang cùng đối tác bàn thảo nhiều vấn đề nghiêm túc cần nghiên cứu kỹ lưỡng.”
Định hướng hợp tác lâu dài, mở rộng cơ hội cho sinh viên và cán bộ Việt Nam
Trong khuôn khổ chuyến thăm, các thành viên đoàn đã tiếp cận nhiều mô hình đào tạo tiên tiến mà Đại học Bách khoa Tomsk đang triển khai. Họ được giới thiệu về các phòng thí nghiệm nghiên cứu – giảng dạy trong lĩnh vực phân tích vật liệu hạt nhân không phá hủy, các hệ thống bảo vệ chống khủng bố hạt nhân, cũng như trung tâm công nghệ tham chiếu về bức xạ ion hóa trong y học hạt nhân và xạ trị.
Bà Vera Verkhoturova – Cố vấn Hiệu trưởng TPU về quan hệ đối ngoại – nhấn mạnh: “Các đồng nghiệp đặc biệt ấn tượng với cách tiếp cận toàn diện của TPU trong việc đào tạo nguồn nhân lực chất lượng cao cho ngành hạt nhân, tích hợp cả giáo dục và nghiên cứu. Trường có lò phản ứng nghiên cứu đang hoạt động, phục vụ đồng thời cho đào tạo, nghiên cứu và sản xuất. Các phòng thí nghiệm mà đoàn Việt Nam thăm quan đều gắn liền với những mục tiêu cụ thể mà VINATOM đang đặt ra, đặc biệt trong lĩnh vực thiết kế các hệ thống an toàn hạt nhân.”
TPU cũng đang áp dụng nhiều phương thức đào tạo hiện đại, phù hợp với yêu cầu của các đối tác quốc tế, bao gồm mô hình kết hợp thực hành nghiên cứu trong khuôn khổ các đề tài cụ thể dưới sự hướng dẫn chung giữa chuyên gia của trường và đối tác. Mô hình này đã được áp dụng hiệu quả với Cơ quan nghiên cứu và đổi mới quốc gia Indonesia (BRIN), và phía Việt Nam cũng đang bày tỏ sự quan tâm đến hình thức đào tạo này.
Ngoài ra, các chương trình đào tạo lại và nâng cao năng lực chuyên môn (chứng chỉ ngắn hạn) cũng được đoàn Việt Nam đánh giá cao, đặc biệt trong bối cảnh nhu cầu nâng cao chất lượng nhân sự hiện tại trong ngành hạt nhân là rất cấp thiết.
Bên cạnh đó, đại diện Tập đoàn Rosatom – bà Vera Upirova, quản lý cấp cao của Văn phòng Dự án về giáo dục và hợp tác quốc tế – đã trình bày chi tiết về chiến lược đào tạo nhân lực mà Rosatom đang áp dụng với các quốc gia đối tác, trong đó có Việt Nam. Bà nhấn mạnh vai trò của mạng lưới các trường đại học, viện nghiên cứu và doanh nghiệp trong việc tạo ra một hệ sinh thái đào tạo – ứng dụng – nghiên cứu hiệu quả và bền vững.
Kế hoạch cụ thể hóa hợp tác: từ chiến lược đến hành động
Trước đó, Việt Nam và Rosatom đã ký kết một “lộ trình liên ngành” đến năm 2030 về phát triển công nghệ hạt nhân, bao gồm việc triển khai dự án xây dựng nhà máy điện hạt nhân đầu tiên tại Việt Nam và thành lập Trung tâm Khoa học – Công nghệ hạt nhân. Chuyến thăm đến Đại học Bách khoa Tomsk lần này được xem là một bước đi cụ thể trong việc thực hiện thỏa thuận đó.
Kết thúc chuyến làm việc, hai bên đã thống nhất thành lập một nhóm công tác chung nhằm phối hợp xây dựng kế hoạch đào tạo nhân lực cho ngành hạt nhân tại Việt Nam. Các nội dung trọng tâm bao gồm: đánh giá thực trạng hệ thống giáo dục đại học của Việt Nam trong lĩnh vực công nghệ hạt nhân và các ngành liên quan; tăng cường hợp tác giữa các trường đại học hai nước; triển khai các chương trình đào tạo chung; mở rộng học bổng cho sinh viên Việt Nam học tập tại các trường đại học của Nga; đồng thời xây dựng chương trình bồi dưỡng chuyên môn cho các cán bộ đang làm việc trong ngành.
Chuyến thăm và làm việc tại Đại học Bách khoa Tomsk cho thấy một tầm nhìn chiến lược và nhất quán của Việt Nam trong việc đầu tư cho nguồn nhân lực ngành hạt nhân – yếu tố then chốt để đảm bảo thành công cho các dự án năng lượng nguyên tử trong tương lai. Với sự đồng hành của đối tác giàu kinh nghiệm như Rosatom và sự phối hợp chặt chẽ với các cơ sở giáo dục – nghiên cứu hàng đầu của Nga, Việt Nam đang tiến những bước đi chắc chắn trên hành trình phát triển năng lượng hạt nhân vì mục tiêu phát triển bền vững và an ninh năng lượng quốc gia.
