Một nhóm đông đảo các nhà vật lý và kỹ sư trẻ đến từ Viện Vật lý – Viện Hàn lâm Khoa học và Công nghệ Việt Nam vừa có mặt tại Phòng thí nghiệm các vấn đề hạt nhân mang tên V.P. Dzhelepov (ЛЯП) thuộc Viện Liên hợp Nghiên cứu Hạt nhân JINR (ОИЯИ) ở Dubna, Liên bang Nga. Trong những tháng tới, họ sẽ tham gia làm việc tại các bộ phận chuyên môn của phòng thí nghiệm này, đồng thời học hỏi, làm chủ các công nghệ quan trọng phục vụ các chương trình quốc gia của Việt Nam trong tương lai gần.
Việt Nam thúc đẩy phát triển nhân lực với tầm nhìn dài hạn
Chia sẻ về chương trình hợp tác này, giáo sư Lê Hồng Khiêm – điều phối viên hợp tác Việt Nam – JINR, đồng thời là thành viên Hội đồng Khoa học JINR – cho biết Việt Nam đang lên kế hoạch khôi phục chương trình phát triển điện hạt nhân từng tạm dừng trước đây. Theo đó, với sự hỗ trợ của JINR, Việt Nam sẽ xây dựng một Trung tâm Nghiên cứu Hạt nhân Quốc gia với lò phản ứng nghiên cứu công suất 10 MW.
Tuy nhiên, một thách thức lớn hiện nay chính là sự thiếu hụt nguồn nhân lực trình độ cao trong các lĩnh vực khoa học và kỹ thuật. Chính vì vậy, sự hợp tác với ЛЯП – nơi đang sở hữu nhiều thiết bị hiện đại và tham gia vào nhiều dự án quy mô lớn – được kỳ vọng sẽ đóng vai trò quan trọng trong quá trình đào tạo thế hệ nhà khoa học, kỹ sư trẻ cho Việt Nam.
“Theo quan điểm của Chính phủ Việt Nam, con đường duy nhất để đạt được sự thịnh vượng và phát triển bền vững là đầu tư vào khoa học và công nghệ. Theo chiến lược đó, ngân sách quốc gia dành cho phát triển khoa học kỹ thuật đang tiếp tục được tăng cường. Một trong những ưu tiên trọng điểm là ứng dụng công nghệ bức xạ và năng lượng hạt nhân”, giáo sư Lê Hồng Khiêm nhấn mạnh.
Hướng tới phòng thí nghiệm chung và các dự án đa ngành
Một trong những sáng kiến trọng yếu trong khuôn khổ hợp tác này là đề xuất của Viện Hàn lâm Khoa học và Công nghệ Việt Nam (VAST) về việc thành lập một phòng thí nghiệm chung giữa JINR và VAST tại Việt Nam. Theo kế hoạch, phòng thí nghiệm này sẽ bao gồm một hệ thống thiết bị hiện đại gồm máy gia tốc cyclotron và gia tốc tuyến tính điện tử. Dự án hiện đang trong giai đoạn đánh giá sơ bộ về mặt kỹ thuật và kinh tế.
Dưới sự dẫn dắt của giáo sư Lê Hồng Khiêm, nhóm chuyên gia Việt Nam cũng đã đề xuất một loạt thí nghiệm mới sử dụng kênh riêng biệt của máy gia tốc điện tử LINAC-200 tại ЛЯП. Một số thí nghiệm trong đó dự kiến sẽ được triển khai trong năm 2025. Các đề xuất này không chỉ phù hợp với các hướng nghiên cứu ưu tiên của Việt Nam mà còn mở rộng sang nhiều lĩnh vực khác như hóa học, sinh học và địa chất học.
Sự quan tâm đến hợp tác với ЛЯП không chỉ đến từ các nhà khoa học tham gia trực tiếp, mà còn từ nhiều trường đại học và viện nghiên cứu lớn tại Việt Nam. Họ mong muốn mở rộng quan hệ hợp tác, đồng tổ chức và triển khai các dự án nghiên cứu khoa học chung.
Hiện tại, các nhà khoa học Việt Nam đang tích cực tham gia vào hoạt động của nhiều nhóm nghiên cứu tại ЛЯП, đóng góp vào các lĩnh vực như khoa học vật liệu sử dụng chùm positron chậm, hóa học phóng xạ, thiết kế thiết bị y học hạt nhân, nghiên cứu vật lý neutrino, cũng như thực hiện các thí nghiệm tại tổ hợp máy gia tốc NICA.
Việc tăng cường hợp tác với JINR không chỉ mang lại lợi ích cho sự phát triển khoa học – công nghệ của Việt Nam, mà còn thể hiện nỗ lực hội nhập và tham gia sâu rộng của giới khoa học Việt vào các mạng lưới nghiên cứu quốc tế. Đây là một bước tiến quan trọng trên con đường xây dựng nền khoa học quốc gia hiện đại, gắn liền với các ứng dụng công nghệ cao phục vụ đời sống và phát triển bền vững.
