Chiều 30/7/2025, tại Bảo tàng Quốc gia phương Đông ở thủ đô Moskva (Nga), Phu nhân Tổng Bí thư Tô Lâm, bà Ngô Phương Ly, đã tham dự và phát biểu tại lễ khai mạc triển lãm tranh sơn mài Việt Nam với chủ đề “Vẻ đẹp sau ánh hào quang: Tranh sơn mài Việt Nam”. Sự kiện này là một phần trong khuôn khổ các hoạt động kỷ niệm 75 năm thiết lập quan hệ ngoại giao Việt Nam – Liên bang Nga, đồng thời cũng là dịp tôn vinh vẻ đẹp của một loại hình nghệ thuật truyền thống mang đậm bản sắc Việt.
Triển lãm do Bộ Văn hóa Liên bang Nga tổ chức, với sự phối hợp của Quỹ “Lịch sử Tổ quốc” và Quỹ hợp tác Nga – Việt “Truyền thống và Hữu nghị”. Sự kiện lần này không chỉ là hoạt động giao lưu văn hóa đơn thuần mà còn được xem là triển lãm tranh sơn mài Việt Nam quy mô lớn nhất từ trước đến nay tại Nga, quy tụ gần như toàn bộ bộ sưu tập về tranh sơn mài Việt của bảo tàng.
Với 80 tác phẩm tranh và 27 hiện vật nội thất được trưng bày, triển lãm giới thiệu đến công chúng Nga những tên tuổi lớn của nền hội họa Việt Nam thế kỷ 20 như Lê Quốc Lộc, Phạm Hậu, Nguyễn Tư Nghiêm, Phạm Văn Đôn, Nguyễn Trọng Kiệm, Trần Đình Thọ, Linh Chi, Dương Bích Liên, Hoàng Tích Trù… Nhiều trong số đó là những tác phẩm từng được công nhận là bảo vật quốc gia.
Phát biểu tại lễ khai mạc, Bộ trưởng Văn hóa Nga Olga Lyubimova khẳng định các tác phẩm được trưng bày không chỉ phản ánh vẻ đẹp thẩm mỹ của sơn mài truyền thống Việt Nam mà còn là những lát cắt sinh động về lịch sử đất nước Việt Nam – từ sau Cách mạng Tháng Tám 1945 đến ngày thống nhất đất nước năm 1975. Bà nhấn mạnh: “Hợp tác văn hóa luôn là nền tảng vững chắc cho quan hệ Đối tác chiến lược toàn diện giữa hai quốc gia”.
Nghệ thuật sơn mài và nhịp cầu hữu nghị
Trong bài phát biểu khai mạc, Phu nhân Ngô Phương Ly nhấn mạnh: “Triển lãm hôm nay không chỉ là sự kiện văn hóa mà còn là nhịp cầu giao lưu nghệ thuật giữa hai dân tộc Việt – Nga.” Bà cho rằng nghệ thuật sơn mài là loại hình nghệ thuật truyền thống đặc trưng của Việt Nam – một quá trình sáng tạo công phu, tỉ mỉ, đòi hỏi sự kiên nhẫn, kỹ năng bậc thầy và tâm hồn của người nghệ sĩ.
Tại triển lãm, Phu nhân cũng trực tiếp giới thiệu với khán giả yêu nghệ thuật Nga về những điểm đặc sắc trong nghệ thuật tạo hình của tranh sơn mài Việt Nam, cũng như ý nghĩa biểu tượng của chiếc áo dài truyền thống – một di sản văn hóa vật thể và phi vật thể quan trọng của người Việt.
Một điểm nhấn đặc biệt trong chương trình là việc Phu nhân Ngô Phương Ly trao tặng Bảo tàng Quốc gia phương Đông bức tranh “Những đồi cọ” của cố họa sĩ Phan Kế An – một trong những gương mặt tiêu biểu của nền mỹ thuật Việt Nam thế kỷ 20. Giám đốc bảo tàng xúc động gọi đây là “viên ngọc quý” của bộ sưu tập tranh sơn mài tại bảo tàng, đồng thời bày tỏ lòng biết ơn sâu sắc đến món quà đặc biệt này.
Cùng với bức tranh, Phu nhân còn gửi tặng một bộ áo dài truyền thống được thiết kế riêng, lấy cảm hứng từ hình ảnh lũy tre của Việt Nam và rừng bạch dương của nước Nga. “Đây là món quà nhỏ, song tôi mong rằng bộ áo dài truyền thống của Việt Nam sẽ trở thành một phần trong bộ sưu tập văn hóa Việt Nam tại Bảo tàng Quốc gia phương Đông và hơn hết, sẽ là một biểu trưng tinh tế cho tình hữu nghị chân thành, gắn bó và bền vững giữa hai dân tộc chúng ta”, Phu nhân bày tỏ.
Tôn vinh di sản, kết nối tương lai
Đại diện giám tuyển triển lãm, bà Albina Legostaeva, chia sẻ rằng nhiều tác phẩm được giới thiệu tại đây là của những nghệ sĩ từng học tại Trường Cao đẳng Mỹ thuật Đông Dương – cái nôi của nghệ thuật sơn mài hiện đại Việt Nam. Bà cho biết: “Nghệ thuật tranh sơn mài hiện đại của Việt Nam đã tiến xa, nhưng vẫn duy trì được những yếu tố truyền thống quý giá. Chúng tôi thực sự may mắn khi có được những tác phẩm vô giá ấy tại bảo tàng.”
Phu nhân Ngô Phương Ly cũng bày tỏ mong muốn Bộ Văn hóa, Thể thao và Du lịch Việt Nam tiếp tục hợp tác chặt chẽ với Bộ Văn hóa Liên bang Nga nhằm tổ chức thêm nhiều hoạt động thiết thực như triển lãm, tuần phim, giao lưu nghệ sĩ và chương trình biểu diễn nghệ thuật, góp phần củng cố hơn nữa quan hệ Đối tác chiến lược toàn diện giữa hai quốc gia.
Sau lễ khai mạc, Phu nhân Tổng Bí thư Tô Lâm cùng các đại biểu đã đi tham quan toàn bộ không gian trưng bày của triển lãm và thăm Phòng Việt Nam trong khuôn viên bảo tàng. Tại đây, Phu nhân cũng giới thiệu thêm một số vật phẩm văn hóa do bà thiết kế, thể hiện sự gắn kết sâu sắc giữa văn hóa Việt và Nga.
Bên cạnh đó, bà Ngô Phương Ly không quên bày tỏ xúc động trước tình cảm của người dân Nga dành cho văn hóa Việt Nam, nhất là khi chứng kiến đám đông xếp hàng chờ vào khu vực Lễ hội Văn hóa Việt Nam diễn ra trước đó tại Quảng trường Đỏ.
Triển lãm “Vẻ đẹp sau ánh hào quang: Tranh sơn mài Việt Nam” kéo dài đến ngày 14/9/2025 và dự kiến sẽ thu hút đông đảo khách tham quan không chỉ đến từ Nga mà còn từ nhiều quốc gia khác. Đây không chỉ là một sự kiện mỹ thuật lớn, mà còn là minh chứng sống động cho sức mạnh của nghệ thuật trong việc kết nối con người, bồi đắp lòng hiểu biết và thúc đẩy tình hữu nghị bền chặt giữa hai dân tộc Việt Nam – Liên bang Nga.
