Ngày 17/6/2025, Bộ trưởng Bộ Khoa học và Giáo dục đại học Liên bang Nga, ông Valery Falkov, đã có buổi làm việc tại thành phố Yekaterinburg với đội ngũ hiệu trưởng các trường đại học trong khu vực Ural Liên bang (UFO), nhằm thảo luận sâu về chất lượng và khả năng tiếp cận của giáo dục đại học ở các vùng. Cuộc họp không chỉ đánh giá các chính sách đã và đang triển khai, mà còn đưa ra định hướng rõ ràng cho tương lai phát triển hệ thống giáo dục đại học, gắn liền với nhu cầu của nền kinh tế và sự hội nhập quốc tế.
Phân bổ ngân sách cho giáo dục đại học: Cơ hội lan tỏa về vùng
Một trong những điểm đáng chú ý nhất trong báo cáo của ông Falkov là việc mở rộng số lượng chỉ tiêu ngân sách nhà nước dành cho giáo dục đại học kể từ năm 2020. Hiện nay, 73% tổng chỉ tiêu tuyển sinh được phân bổ cho các vùng, thay vì tập trung vào hai trung tâm lớn là Moskva và Saint Petersburg. Nhờ đó, khoảng 60% học sinh tốt nghiệp trung học phổ thông trên toàn quốc có cơ hội tiếp cận với các chương trình đào tạo đại học miễn học phí.
Đáng chú ý, các ngành đào tạo như y khoa, sư phạm và kỹ thuật vẫn là những lĩnh vực được ưu tiên nhiều nhất trong việc phân bổ ngân sách. Đây là các lĩnh vực có vai trò then chốt trong sự phát triển bền vững của xã hội và nền kinh tế quốc gia.
Tỉnh Sverdlovsk – nơi diễn ra cuộc họp – hiện nằm trong top 3 khu vực được phân bổ số lượng lớn chỉ tiêu ngân sách cho năm học 2025–2026, với hơn 19.600 chỉ tiêu, chỉ đứng sau Cộng hòa Tatarstan (hơn 24.000) và tỉnh Rostov (18.700).
Ngoài ra, sự phát triển của siêu dịch vụ “Nộp hồ sơ vào đại học trực tuyến” đã tạo ra một bước ngoặt trong xu hướng chọn trường của học sinh. Trước đây, hầu hết các em đều chỉ nhắm đến các trường ở Moskva hoặc Saint Petersburg. Nhưng hiện nay, nhờ vào sự minh bạch và thông tin đầy đủ trên hệ thống này, nhiều học sinh đã chủ động cân nhắc các trường đại học ở các thành phố và khu vực khác trên toàn quốc.
“Siêu dịch vụ này giúp củng cố mối liên kết liên vùng, tạo điều kiện cho sinh viên lựa chọn trường phù hợp với sở thích, năng lực và điều kiện sống, học tập ở nhiều nơi khác nhau trên đất nước,” một đại diện của Bộ phát biểu trong cuộc họp.
Tăng trưởng đào tạo kỹ sư và cân bằng với khối ngành nhân văn
Bộ trưởng Falkov nhấn mạnh rằng năm 2024 đã ghi nhận một xu hướng rõ rệt: sự quan tâm gia tăng đáng kể đến các ngành kỹ thuật. So với năm 2022, tổng tuyển sinh vào các ngành kỹ thuật đã tăng 7%, từ 213.500 lên 228.500 sinh viên. Điều này đồng nghĩa với việc 41% sinh viên năm nhất năm 2024 đã lựa chọn theo học các ngành liên quan đến kỹ thuật.
“Tôi nghĩ xu hướng này sẽ tiếp tục. Nhưng tôi kêu gọi hãy chú ý đến việc hỗ trợ giáo dục nhân văn, đặc biệt ở những nơi có truyền thống và trường phái khoa học mạnh trong lĩnh vực này,” ông Falkov phát biểu.
Lời kêu gọi này cho thấy sự quan tâm của Bộ không chỉ hướng về các ngành kỹ thuật, công nghệ mà còn muốn giữ lại bản sắc và chiều sâu văn hóa trong giáo dục đại học Nga. Các ngành khoa học xã hội và nhân văn vẫn có vai trò quan trọng trong việc hình thành tư duy phản biện, đạo đức nghề nghiệp và sự phát triển bền vững của xã hội.
Chất lượng sinh viên quốc tế và nhu cầu gắn kết với thị trường lao động
Một nội dung đáng chú ý khác trong cuộc họp là định hướng mở rộng tiếp nhận sinh viên quốc tế tại các trường đại học Nga trong thời gian tới. Tuy nhiên, theo ông Falkov, “các trường đại học cần chú trọng hơn đến chất lượng đầu vào của sinh viên quốc tế, mức độ tham gia vào hoạt động học tập cũng như trình độ học vấn thực sự của họ.”
Song song với việc nâng cao chất lượng sinh viên, Bộ trưởng còn yêu cầu các trường rà soát lại toàn bộ chương trình đào tạo đang triển khai theo diện thu phí. “Cần theo đuổi lợi ích của nền kinh tế khu vực và quốc gia là trên hết. Các trường đại học cần tăng cường hợp tác với các ngành công nghiệp và đảm bảo sinh viên sau tốt nghiệp được làm việc đúng chuyên môn đã học,” ông nhấn mạnh.
Điều này phản ánh một chuyển biến rõ nét trong tư duy quản lý giáo dục đại học ở Nga: từ việc chỉ chú trọng đến số lượng sinh viên và chỉ tiêu tuyển sinh, nay các trường buộc phải quan tâm sâu hơn đến hiệu quả đào tạo, khả năng thích nghi với thị trường lao động, cũng như vai trò đóng góp trực tiếp của sinh viên tốt nghiệp vào nền kinh tế.
Sẵn sàng cho sự kết nối giữa chính sách và thực tiễn
Cuộc họp tại Yekaterinburg không chỉ là một dịp để tổng kết các kết quả đạt được trong những năm gần đây, mà còn là một lời nhắc nhở với hệ thống đại học toàn quốc rằng việc mở rộng cơ hội giáo dục không thể tách rời khỏi yêu cầu đảm bảo chất lượng và tính thực tiễn. Việc phân bổ ngân sách hợp lý, khuyến khích các ngành trọng điểm, phát triển đào tạo kỹ thuật nhưng không bỏ quên ngành nhân văn, cũng như nâng cao chất lượng sinh viên quốc tế – tất cả đều là những mắt xích trong chuỗi phát triển giáo dục đại học hiện đại và bền vững.
Như lời Bộ trưởng Falkov, chỉ khi nào các trường “thực sự gắn kết với nền kinh tế và cộng đồng” thì hệ thống giáo dục đại học Nga mới có thể đóng góp một cách hiệu quả và dài lâu cho sự phát triển toàn diện của đất nước.
