Chiều ngày 1/5/2025, tại Viện Hải dương học (TP Nha Trang, tỉnh Khánh Hòa), tàu nghiên cứu khoa học “Viện sĩ Oparin” của Liên bang Nga chính thức cập cảng, mở đầu cho chuyến khảo sát biển chung lần thứ 9 giữa Viện Hàn lâm Khoa học và Công nghệ Việt Nam (VAST) và Viện Hàn lâm Khoa học Nga, Phân viện Viễn Đông (FEBRAS). Hoạt động này diễn ra đúng dịp hai quốc gia kỷ niệm 75 năm thiết lập quan hệ ngoại giao (1950 – 2025), như một minh chứng rõ ràng cho mối quan hệ hữu nghị truyền thống và hợp tác toàn diện về khoa học – công nghệ giữa hai nước, đặc biệt là trong lĩnh vực nghiên cứu biển và bảo vệ tài nguyên thiên nhiên.
Tham dự lễ đón tàu có nhiều đại biểu từ hai phía, trong đó có PGS.TS. Đào Việt Hà – Viện trưởng Viện Hải dương học; TS. Nguyễn Hoàng Dương – Phó trưởng Ban Hợp tác quốc tế thuộc VAST; TS. Timofei Maliarenko – đại diện đoàn khảo sát Liên bang Nga; cùng đại diện các cơ quan quản lý biển của Việt Nam và địa phương Khánh Hòa. Trong bầu không khí trang trọng và ấm cúng, các bên đã trao quà lưu niệm và thể hiện sự kỳ vọng lớn vào kết quả khoa học mà chuyến khảo sát sẽ mang lại.
Tàu Viện sĩ Oparin và hành trình gần một tháng trên Biển Đông
Tàu “Viện sĩ Oparin” là một trong những phương tiện nghiên cứu chuyên dụng hiện đại nhất của Liên bang Nga, dài 75,5 mét, trọng tải hơn 2.400 tấn, đủ chỗ cho 30 thủy thủ đoàn và 36 nhà khoa học. Tàu được trang bị nhiều thiết bị hiện đại và 5 phòng thí nghiệm chuyên biệt, có khả năng hoạt động liên tục trên biển trong thời gian dài, đặc biệt tại các vùng biển sâu. Đây là lần thứ 5 tàu cập cảng Nha Trang, mỗi lần đều đánh dấu một bước tiến mới trong hợp tác nghiên cứu biển giữa Việt Nam và Nga.
Chuyến khảo sát lần này kéo dài từ ngày 1 đến 25/5/2025, với sự tham gia của 30 nhà khoa học đến từ cả hai quốc gia. Đoàn sẽ tiến hành thu mẫu tại các trạm nghiên cứu đã được thống nhất, bao gồm cả vùng biển ven bờ lẫn vùng biển sâu thuộc khu vực phía Nam Việt Nam.
Mục tiêu chính của chuyến khảo sát là cập nhật, bổ sung dữ liệu về đa dạng sinh học, chất lượng môi trường và nguồn lợi sinh vật biển. Ngoài ra, đoàn sẽ thu thập mẫu sinh vật và mẫu nước biển phục vụ cho nghiên cứu hóa sinh, vi sinh và đánh giá tiềm năng các hợp chất sinh học từ biển. Đây là nền tảng quan trọng cho việc phát hiện những hợp chất tự nhiên có giá trị ứng dụng cao trong y dược, sinh học và công nghệ sinh học.
Ưu tiên nghiên cứu vi nhựa và hợp chất khó phân hủy
Một điểm nhấn đặc biệt trong chương trình khảo sát năm nay là việc tập trung phân tích các yếu tố liên quan đến ô nhiễm biển, trong đó nổi bật là sự hiện diện và tích lũy của vi nhựa. Ngoài ra, các nhà khoa học cũng sẽ nghiên cứu các hợp chất hữu cơ khó phân hủy – những chất ô nhiễm dai dẳng có khả năng tích tụ sinh học và gây tác động lâu dài đến hệ sinh thái biển.
Đồng thời, các nhóm nghiên cứu sẽ phát triển dữ liệu viễn thám để phục vụ quan trắc môi trường và hỗ trợ hoạt động nuôi trồng thủy sản bền vững. Việc kết hợp các phương pháp nghiên cứu truyền thống với công nghệ hiện đại như viễn thám, phân tích hóa học và sinh học phân tử hứa hẹn mang lại những kết quả đa chiều, đóng góp vào công tác bảo vệ môi trường biển một cách chủ động và hiệu quả.
Tiếp nối truyền thống hợp tác khoa học biển từ năm 2005
Từ năm 2005 đến nay, đã có 8 chuyến khảo sát chung được thực hiện bằng tàu Viện sĩ Oparin trên toàn vùng biển Việt Nam. Chuyến khảo sát lần thứ 9 không chỉ tiếp nối truyền thống hợp tác nghiên cứu biển giữa hai Viện Hàn lâm, mà còn nâng tầm quan hệ khoa học thông qua việc mở rộng quy mô, nâng cao chất lượng và đa dạng hóa nội dung nghiên cứu.
Phát biểu tại buổi lễ đón tàu, PGS.TS. Đào Việt Hà nhấn mạnh: “Đây không chỉ là nhiệm vụ nghiên cứu khoa học, mà còn là biểu tượng cho sự tin tưởng và đồng hành giữa hai quốc gia trong lĩnh vực bảo vệ môi trường và phát triển bền vững tài nguyên biển. Viện Hải dương học nhận thức rõ tầm quan trọng của nhiệm vụ quốc tế này trong việc nâng cao năng lực nghiên cứu và hội nhập khoa học toàn cầu”.
Kết quả chuyến khảo sát sẽ được trình bày tại hội thảo khoa học dự kiến tổ chức vào ngày 27/5 tại Viện Hải dương học ở Nha Trang. Đây sẽ là dịp để các nhà khoa học trình bày phát hiện mới, chia sẻ kinh nghiệm, đồng thời đề xuất những giải pháp khoa học – công nghệ trong công tác bảo vệ đại dương trước các thách thức ngày càng phức tạp của biến đổi khí hậu và ô nhiễm môi trường biển.
