Ngày 7/5/2025, tại Nghĩa trang Lái Thiêu (Bình Dương), một hoạt động tưởng niệm ý nghĩa đã diễn ra trong khuôn khổ các sự kiện kỷ niệm 80 năm Chiến thắng trong Chiến tranh Vệ quốc Vĩ đại. Sinh viên Khoa Tiếng Nga, Đại học Sư phạm TP.HCM, cùng các giảng viên và đại diện Trung tâm Nga đã đến dâng hoa tại tượng đài thủy binh Nga – nơi yên nghỉ của những người lính hải quân thuộc chiến hạm “Diana” đã nằm lại đất Việt hơn một thế kỷ trước.
Buổi lễ là dịp không chỉ để tưởng niệm các thủy thủ Nga đã hy sinh, mà còn là một bài học sống động, mang tính nhân văn và giáo dục sâu sắc cho thế hệ trẻ Việt Nam về lịch sử, về những mối liên kết xuyên thời gian giữa hai dân tộc Việt – Nga.
Những thủy thủ Nga nằm lại đất Việt và hành trình tưởng nhớ kéo dài hơn một thế kỷ
Tượng đài thủy binh Nga tại Lái Thiêu là nơi an nghỉ của 8 thủy thủ thuộc thủy thủ đoàn chiến hạm “Diana” của Hải quân Nga Hoàng gia. Con tàu này từng tham gia trận đánh trong cuộc chiến tranh Nga – Nhật (1904-1905). Vào ngày 28/7/1904, “Diana” thoát khỏi cuộc tấn công tại biển Hoàng Hải, nơi Hạm đội Thái Bình Dương đầu tiên của Nga gần như bị xóa sổ, và đã cập cảng Sài Gòn để sửa chữa. Một số thủy thủ bị thương nặng, không qua khỏi, và được chôn cất tại các nghĩa trang ở Sài Gòn.
Phải đến những năm 1980, câu chuyện về những người lính Nga này mới được nhắc lại trong một cuộc trò chuyện tình cờ. Khi ấy, nhà ngoại giao Nga Anatoly Dmitriev, từng công tác tại TP.HCM vào thập niên 1980, cùng với phía Việt Nam đã tra cứu tài liệu lịch sử và xác nhận có 12 thủy thủ Nga từng được an táng tại các nghĩa trang cổ ở Sài Gòn. Với sự hỗ trợ của chính quyền địa phương và sáng kiến của Tổng Lãnh sự Nga I.N. Uritsky, vào năm 1985, hài cốt của các thủy thủ đã được quy tập về Nghĩa trang Lái Thiêu. Tại đây, một tượng đài hình chiến hạm với cột buồm và mỏ neo được dựng lên – như một biểu tượng vĩnh cửu cho sự hy sinh thầm lặng nhưng cao cả.
Từ đó đến nay, tượng đài không chỉ là nơi tưởng niệm mà còn trở thành một điểm giao thoa văn hóa – lịch sử, thể hiện tinh thần quốc tế cao cả giữa hai dân tộc. Theo truyền thống Nga, vào những dịp đặc biệt như Ngày Chiến thắng 9/5 hay Ngày bảo vệ Tổ quốc 23/2, đại diện Lãnh sự quán Nga, các tổ chức Nga, học sinh, sinh viên và cả thủy thủ Nga khi ghé cảng Sài Gòn đều đến đặt hoa, cúi đầu tưởng niệm.
Dấu ấn của tình hữu nghị và bài học sống động cho thế hệ trẻ
Lần viếng thăm của sinh viên Khoa Tiếng Nga không chỉ là một hoạt động ngoại khóa thông thường, mà còn là một phần quan trọng trong quá trình giáo dục thế hệ trẻ hiểu hơn về mối quan hệ hữu nghị Việt – Nga, được hình thành và gìn giữ qua bao thăng trầm của lịch sử. Tập thể Khoa Tiếng Nga đã gửi lời tri ân sâu sắc đến những người lính xa xứ đã hy sinh vì lý tưởng cao cả: vì hòa bình nhân loại.
Buổi dâng hoa diễn ra trong không khí trang nghiêm, xúc động. Những bó hoa tươi được đặt bên tượng đài là biểu tượng của lòng biết ơn, cũng như là cầu nối giữa quá khứ và hiện tại, giữa những người đã ngã xuống và thế hệ đang tiếp bước. Với các bạn sinh viên, sự kiện là lời nhắc rằng những giá trị của lịch sử không chỉ nằm trong sách vở, mà hiện hữu trong từng dấu chân, từng buổi lễ, từng lần tưởng niệm như thế này.
Việc ghi nhớ, học hỏi từ quá khứ không chỉ là trách nhiệm mà còn là hành động thiết thực để xây dựng một tương lai tốt đẹp hơn. Tình hữu nghị Việt – Nga, trải qua hơn 70 năm quan hệ ngoại giao, đã và đang được thế hệ trẻ hai nước tiếp tục vun đắp bằng sự hiểu biết, cảm thông và tôn trọng lẫn nhau.
