Trong bối cảnh cuộc đua công nghệ toàn cầu ngày càng khốc liệt, chính phủ Nga đang tăng tốc triển khai các biện pháp nhằm khẳng định vị thế công nghệ của mình. Tại cuộc họp mới đây của Ủy ban phát triển khoa học – công nghệ quốc gia, Phó thủ tướng Dmitry Chernyshenko nhấn mạnh vai trò then chốt của việc phát triển nguồn nhân lực và hệ thống giáo dục trong hành trình hướng tới mục tiêu lãnh đạo công nghệ mà Tổng thống Vladimir Putin đã đặt ra như một ưu tiên quốc gia.
Nga đứng thứ 8 thế giới về nghiên cứu khoa học, nhờ nền giáo dục đại học hiệu quả
Theo đánh giá tại cuộc họp, Nga hiện đang giữ vị trí thứ 8 trên thế giới về quy mô nghiên cứu và phát triển khoa học (R&D). Thành tích này phần lớn có được nhờ việc xây dựng một hệ thống giáo dục đại học hiệu quả, có khả năng cung cấp đội ngũ cán bộ khoa học kỹ thuật chất lượng cao phục vụ cho các chương trình chiến lược quốc gia.
Một trong những trụ cột chính là chương trình quốc gia “Khoa học và đại học”, vốn đã và đang tạo ra những chuyển biến đáng kể trong lĩnh vực đào tạo, nghiên cứu cũng như xác định các hướng đi ưu tiên cho phát triển công nghệ. Đáng chú ý, mục tiêu nâng tỷ trọng chi tiêu nội địa cho nghiên cứu lên 2% GDP đang được thúc đẩy mạnh mẽ.
Thúc đẩy tinh thần nghiên cứu trong giới trẻ và tạo điều kiện cho các nhà khoa học trẻ
Năm 2024, có 500 nghiên cứu sinh giành được học bổng tổng thống – một hình thức hỗ trợ đặc biệt dành cho những tài năng trẻ, với mức hỗ trợ lên tới 75.000 rúp mỗi tháng. Song song đó, hơn 200 phòng thí nghiệm đã được thành lập dưới sự dẫn dắt của các nhà khoa học trẻ, trong đó có 30 phòng ở các vùng lãnh thổ mới sáp nhập.
Tính đến thời điểm hiện tại, nước Nga đang có hơn 940 phòng thí nghiệm hoạt động trên toàn quốc, minh chứng cho nỗ lực phát triển hạ tầng khoa học đồng đều, rộng khắp và mang tính dài hạn.
Hạ tầng nghiên cứu hiện đại là nền móng vững chắc cho đột phá khoa học
Phó thủ tướng Chernyshenko cũng đặc biệt nhấn mạnh đến vai trò của hạ tầng khoa học trong chiến lược quốc gia. Một trong những ví dụ tiêu biểu là dự án synchrotron SKIF – một thiết bị thuộc phân khúc “megascience” – được thiết kế và chế tạo hoàn toàn bằng thiết bị nội địa. Đây là bước đi quan trọng để Nga từng bước làm chủ công nghệ cốt lõi và độc lập hơn với các nguồn lực bên ngoài.
Trong sáu năm qua, gần 300 trường đại học và viện nghiên cứu đã được nâng cấp cơ sở vật chất, với khoảng 30.000 đơn vị thiết bị hiện đại được đưa vào sử dụng. Điều này không chỉ nâng cao chất lượng nghiên cứu mà còn giúp môi trường học thuật ở Nga ngày càng tiệm cận với các chuẩn mực quốc tế.
Hệ thống đào tạo cần tập trung vào các ngành ưu tiên phục vụ phát triển công nghệ
Để bảo đảm dòng chảy nhân lực chất lượng cao cho các ngành chiến lược, ông Chernyshenko yêu cầu nhanh chóng xây dựng danh sách thống nhất về các ngành học và nghề nghiệp ưu tiên phục vụ cho phát triển khoa học – công nghệ. Mục tiêu là phân bổ ít nhất 50% chỉ tiêu đào tạo theo ngân sách nhà nước dựa trên đơn đặt hàng của chính phủ và hỗ trợ sinh viên theo học các ngành ưu tiên bằng các khoản vay học phí ưu đãi.
“Muốn đạt được mục tiêu lãnh đạo công nghệ, chúng ta cần xác định rõ các lĩnh vực đào tạo then chốt, thu hút sinh viên có động lực học tập và tạo điều kiện tối đa cho họ phát triển. Đây là điều kiện tiên quyết để đảm bảo dòng nhân lực chất lượng cao cho các ngành có tầm quan trọng chiến lược”, Phó thủ tướng khẳng định.
Tăng cường đào tạo nghề và phát triển nguồn nhân lực trung cấp
Không chỉ tập trung vào bậc đại học và sau đại học, chính phủ Nga cũng đang hướng sự chú ý mạnh mẽ đến hệ thống giáo dục nghề nghiệp trung cấp. Một tổ công tác liên ngành chuyên trách về phát triển giáo dục nghề đã được thành lập, do bà Viktoria Abramchenko – Phó chủ tịch Duma quốc gia – đứng đầu. Quyết định này được đưa ra trên cơ sở tham vấn ý kiến của Chủ tịch Duma, ông Vyacheslav Volodin.
Tổ công tác sẽ có nhiệm vụ điều phối, hỗ trợ các địa phương trong việc xây dựng và triển khai chiến lược phát triển hệ thống giáo dục nghề, đảm bảo phù hợp với nhu cầu thực tế của từng vùng và gắn kết với mục tiêu phát triển quốc gia.
