Ngày 24/4/2025, tại Hà Nội, Hội thảo quốc tế với chủ đề “Việt Nam – Liên bang Nga: Quá khứ – hiện tại – tương lai” đã được tổ chức bởi Viện Hàn lâm Khoa học xã hội Việt Nam phối hợp với Học viện Tổng thống Liên bang Nga. Sự kiện có ý nghĩa đặc biệt nhân dịp kỷ niệm 75 năm thiết lập quan hệ ngoại giao giữa hai nước, là diễn đàn học thuật quan trọng nhằm đánh giá lại chặng đường hợp tác song phương, đồng thời đề xuất những định hướng phát triển mới trong bối cảnh toàn cầu hóa và chuyển đổi số ngày càng sâu rộng.
Từ mối quan hệ đồng minh lịch sử đến đối tác chiến lược toàn diện
Quan hệ giữa Việt Nam và Liên bang Nga được đặt nền móng từ thời kỳ Việt Nam kháng chiến chống thực dân, đế quốc, từng bước phát triển lên thành quan hệ đồng minh, hữu nghị truyền thống, và ngày nay là quan hệ Đối tác chiến lược toàn diện. Theo Tiến sĩ Phan Chí Hiếu, Chủ tịch Viện Hàn lâm Khoa học xã hội Việt Nam, đây là mối quan hệ đặc biệt, vượt qua mọi biến động toàn cầu và không ngừng được củng cố bởi lòng tin chính trị và sự hỗ trợ lẫn nhau.
Phát biểu tại hội thảo, Đại sứ Đặc mệnh toàn quyền Liên bang Nga tại Việt Nam, ông Gennadiy Bezdetko khẳng định, bất chấp tình hình địa chính trị nhiều biến động, hợp tác Việt – Nga vẫn vững vàng và phát triển nhờ nền tảng tin cậy chính trị và sự kết nối bền chặt trong cộng đồng khoa học, giáo dục và kinh tế. Ông nhấn mạnh vai trò của giới học giả trong việc dự báo các xu hướng toàn cầu và đưa ra các khuyến nghị chính sách kịp thời cho lãnh đạo hai nước.
Hợp tác kinh tế: Nhiều kỳ vọng, không ít thách thức
Trong lĩnh vực kinh tế, hợp tác Việt – Nga đang ghi nhận những chuyển biến tích cực. Năm 2024, kim ngạch thương mại song phương đạt 4,59 tỷ USD, tăng 26,4% so với năm trước. Việt Nam là đối tác thương mại lớn nhất của Nga tại Đông Nam Á, trong khi Nga vẫn là một trong những đối tác hàng đầu của Việt Nam. Hai bên cũng đang triển khai nhiều dự án đầu tư quy mô lớn trong các lĩnh vực then chốt như dầu khí, năng lượng, sữa, ngân hàng và giao thông.
Tuy nhiên, các doanh nghiệp vẫn đang đối mặt với không ít rào cản về logistics, thủ tục hải quan, tỷ giá và chuẩn hóa kỹ thuật. Đại diện Công ty TNHH Tuấn Việt Shoes, ông Trần Việt Cường, cho biết dù sản phẩm giày dép của công ty rất phù hợp với khí hậu Nga, hành trình tiếp cận thị trường này không dễ dàng, đòi hỏi sự linh hoạt và chuyên nghiệp trong xây dựng đội ngũ, tìm kiếm đối tác địa phương và phối hợp chuỗi cung ứng.
Từ lĩnh vực nông sản, bà Trần Thị Ngọc Thủy, Giám đốc OCOP Center – đơn vị đại diện cho hơn 100 nhà sản xuất nông sản đặc sản Việt Nam, cũng bày tỏ kỳ vọng được tháo gỡ rào cản thông quan và logistic để đưa sản phẩm chất lượng cao của Việt Nam – như hạt điều, cà phê, thủy sản – vào thị trường Nga sâu rộng hơn. Bà cho rằng chuyến thăm sắp tới của Tổng Bí thư Tô Lâm tới Nga trong tháng 5/2025 sẽ là cơ hội thúc đẩy mạnh mẽ hơn nữa quan hệ thương mại giữa hai nước.
Cơ hội mới trong thời đại chuyển đổi số
Một trong những chủ đề nổi bật tại hội thảo là hợp tác trong thời đại số. Nhiều học giả đánh giá rằng, Việt Nam và Nga có thể đẩy mạnh hợp tác trong các lĩnh vực như dữ liệu lớn, trí tuệ nhân tạo, điện toán đám mây, thành phố thông minh và chính phủ số. Nga hiện là quốc gia có thế mạnh trong công nghệ lõi, đặc biệt về an ninh mạng và phần mềm mã nguồn mở – là những lĩnh vực Việt Nam đang rất cần phát triển để phục vụ mục tiêu chuyển đổi số quốc gia.
Tiến sĩ Phạm Anh Tuấn, Phó Viện trưởng phụ trách Viện Kinh tế Việt Nam và Thế giới, đề xuất thành lập Ủy ban hỗn hợp về hợp tác số, qua đó thúc đẩy các diễn đàn công nghệ-doanh nghiệp, tăng cường trao đổi chính sách và hợp tác đào tạo nhân lực số.
Về lĩnh vực giáo dục và khoa học, các nhà khoa học hai nước cũng nhấn mạnh vai trò của số hóa tài liệu lịch sử, phát triển nền tảng dữ liệu mở và công nghệ nhận diện chữ viết tay để phục vụ nghiên cứu, giảng dạy. Tiến sĩ Roman Konchakov từ Học viện Tổng thống Nga cho biết việc phát triển các công cụ kỹ thuật số sẽ giúp giới trẻ tiếp cận hiệu quả hơn với nguồn tư liệu quý, đồng thời nâng cao chất lượng giảng dạy lịch sử hai nước.
Tăng cường hợp tác địa phương và gắn kết văn hóa
Một hướng đi tiềm năng khác là hợp tác vùng, đặc biệt là với khu vực Viễn Đông Nga. Giáo sư Alexander Sokolovsky, Đại học bang Viễn Đông, cho biết vùng Primorsky có vị trí địa lý gần Việt Nam, hệ thống cảng biển hiện đại và các tuyến vận tải trực tiếp từ Vladivostok đến Hải Phòng, TP Hồ Chí Minh. Đây là điều kiện thuận lợi để mở rộng hợp tác thương mại, giao lưu nhân dân và đầu tư vào các lĩnh vực như nông nghiệp công nghệ cao, thủy sản, hạ tầng và logistics.
Trong khi đó, hợp tác văn hóa và giáo dục tiếp tục được xem là “cầu nối mềm” quan trọng. Nhiều thế hệ du học sinh Việt Nam tại Nga hiện đang giữ vai trò chủ chốt trong các lĩnh vực chính trị, kinh tế tại Việt Nam. Việc mở rộng chương trình trao đổi sinh viên, học giả, tăng cường giảng dạy tiếng Nga tại Việt Nam và ngoại giao nhân dân là yếu tố then chốt giúp tăng cường sự hiểu biết và gắn kết giữa hai dân tộc.
Hướng tới tương lai hợp tác bền vững
Hội thảo quốc tế ngày 24/4/2025 không chỉ là dịp nhìn lại chặng đường 75 năm hữu nghị Việt – Nga mà còn là cơ hội quý báu để hoạch định chiến lược tương lai, hướng tới những mô hình hợp tác thực chất, hiệu quả và phù hợp với bối cảnh mới. Các đề xuất như thanh toán bằng đồng nội tệ, thiết lập “luồng xanh” thương mại, phát triển liên kết công nghệ và phối hợp chính sách về chuyển đổi số là minh chứng cho quyết tâm đưa quan hệ Đối tác chiến lược toàn diện Việt Nam – Liên bang Nga lên một tầm cao mới, thích ứng linh hoạt với những thách thức toàn cầu và tận dụng tốt các cơ hội của thời đại.
